Gaziantep Kentinin Mekansal Gelişimi ve Yayılma Dinamikleri

Son yarım asırda küresel sermaye, emek ve kültür ağlarının kesişim noktalarına dönüşen kentler, fordist üretimden daha esnek ve uzmanlaşmış üretim sistemine evrilmiştir. Bu durum, modernist kentin geleneksel yapısının yeni kentleşme süreçleri ile beraber daha karmaşık bir mekansal form oluşturmasına neden olmuştur. Özellikle gelişmekte olan ülke kentlerinde ucuz emek-yoğun üretimle beraber artan konut talebine bağlı olarak yeni ikametgah mekanları ve yeni endüstriyel mekanların ortaya çıkışı tetiklenmiştir. Bu çalışma, Türkiye’nin en önemli sanayi odaklarından biri olan Gaziantep kentinin tarihsel süreçteki mekansal gelişimini sosyal, kültürel, ekonomik ve politik çerçevede incelemektedir. Gaziantep’in mekansal gelişimi, üretim ve ticaret fonksiyonundan neoliberalizm ve küreselleşme sürecine evrilen bir perspektifte değerlendirilmiştir. Böyle bir kavrayışta İlhan Tekeli’nin Türkiye kentlerindeki modernite-kent kavrayışındaki dört dönemi referans alınmıştır. Metodolojik olarak ikincil kaynaklar ve karşılaştırmalı harita analizleri kullanılarak kentin mekansal gelişimi değerlendirilmiştir. Ulaşılan temel bulguların başında Gaziantep kentinin başlangıçta ulaşım koridoru ve bağlantılarına göre geliştiği, ancak 1980 sonrası dönemde küreselleşme ve neoliberalizmin etkisinde fonksiyonel çeşitlilik gösterdiği belirlenmektedir. Özellikle üretim sistemlerindeki değişimler devlet ve sermaye arasında kurulan koalisyonlarla sonuçlanmış, kentsel rant bir strateji olarak kavranmıştır. Bu çalışma, küreselleşme ve neoliberalizmin etkisiyle hızla sanayileşip küresel piyasalara entegre olmaya çalışan kentlerde farklı ölçeklerde gelişen olay ve alınan kararların kentsel mekânı nasıl şekillendirdiğini göstermesi açısından Türkiye özelinde önemli bir örnek oluşturmaktadır.