17-19. Yüzyıl İstanbul Kadı Sicillerinde Cihad Hadislerinin Dolaşımı

İstanbul Kadı Sicilleri Osmanlı Devleti’nin en önemli hukuki metinlerinden birini teşkil etmektedir. Bu metinler, devletin mahkeme kayıtlarını oluşturmakla birlikte; hukuki ihtilaflar, alım-satım akitleri, muamelat, vakıf, köle azadı işlemleri, miras taksimleri gibi pek çok konuda önemli tarihi bilgiler içermektedir. Söz konusu bilgiler ilgili mahkeme kadıları tarafından düzenlenmiş ve kayıt altına alınmıştır. Kadıların mahkemelerdeki bu işlevi, Osmanlı hukuk sisteminin çalışma şek-lini de ortaya koymaktadır. Temelde İslam Hukukuna dayanan Osmanlı hukuk sisteminde hadislere ne denli yer verildiği ve ne ölçüde istifade edildiği bu çalışmanın temel sorusunu oluşturmaktadır. Eğer hadislerden belirli ölçüde yararlanılmış ise bunun bir hukuk dili ile nasıl aktarıldığı, hadisin bağlamı ile yer aldığı mahkeme kaydının uyumu, ilgili hadislerin sicillere nereden intikal ettiği ve bu hadislerin Osmanlı toplumundaki dolaşımı, araştırmanın bir diğer önemli sorusudur. Bu maksatla 100 ciltlik kadı sicilleri tamamen taranmış ve tarama sonucunda ortaya çıkan cihad hadisleri yukarıdaki sorular kapsamında değerlendirilmiştir. Buradan hareketle bu çalışma, hadislerin Osmanlı hukuk sisteminin önemli bir parçasını oluşturan kadı sicillerinde dikkate değer oranda yer aldığını ve özellikle cihad hususunda önemli bir teşvik unsuru olarak kullanıldığını tespit etmektedir. Bu tespiti yaparken hadislerin sicillere doğru bir şekilde intikal edip etmediği, takdim-tehir veya ihtisa-rın yapılıp yapılmadığı ve yapısal olarak bozulmaların olup olmadığı gibi hususlar da makalenin temel tespitlerini oluşturmaktadır. Çalışmada hadislerin dolaşımı ortaya konulurken klasik tahric çalışmasından özellikle kaçınılmış, hadislerin dolaşımının kadı sicillerinin temel unsurları olan; kadı, nâib, kâtip ve Osmanlı tebaasının beslendiği kaynaklar üzerinden tespit edilmesine özen gös-terilmiştir. Bu kaynakları ise özellikle kadı sicillerinde yer alan tereke kayıtlarındaki hadis metinleri oluşturmaktadır.