Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura’nın Türkçülük Düşüncesinde Siyasal ve Kültürel Dinamikler

Bu araştırmada, Ziya Gökalp ile Yusuf Akçura’nın Türkçülük düşüncesine ilişkin görüşleri karşılaştırmalı bir çerçevede incelenmiştir. Türk milliyetçiliğinin, Osmanlı Devleti’nin son döneminde yaşanan siyasal, toplumsal ve kültürel çözülme sürecinde ortaya çıkan önemli bir düşünce hareketi olduğu kabul edilmiş ve bu düşüncenin modern Türk kimliğinin oluşumuna sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve karşılaştırmalı tarihsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda her iki düşünürün millet, millî kimlik, kültür, devlet, dil, din, modernleşme ve Turancılık kavramlarına ilişkin yaklaşımları incelenmiştir. Ayrıca, düşünürlerin fikir dünyalarının şekillenmesinde etkili olan tarihsel olaylar, siyasal gelişmeler ve dönemin toplumsal koşulları da değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Ziya Gökalp’in Türk milliyetçiliğini sosyolojik ve kültürel bir temelde ele aldığı ve millet kavramını ortak kültür, dil, ahlâk ile toplumsal değerler çerçevesinde tanımladığı sonucuna ulaşılmıştır. Gökalp’in düşüncesinde Türkçülük, yalnızca siyasal bir ideoloji değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmayı güçlendiren kültürel bir bütünleşme projesi olarak değerlendirilmiştir. Yusuf Akçura’nın ise Türkçülüğü daha çok siyasal ve stratejik boyutlarıyla ele aldığı görülmüştür. Özellikle Osmanlıcılık, İslâmcılık ve Türkçülük akımlarına ilişkin karşılaştırmalı değerlendirmeleri, Türk milliyetçiliğinin siyasal yönünün güçlenmesinde etkili olmuştur. Akçura’nın Türk kimliği temelinde siyasal birlik oluşturma düşüncesine ağırlık verdiği ve Türk dünyası fikrinin gelişiminde önemli rol oynadığı görülmüştür. Çalışmada ayrıca iki düşünürün dil politikaları, dinin toplum içerisindeki yeri, modernleşme anlayışı ve Turancılık konularında benzerlikler taşıdığı ancak yöntem ve yaklaşım bakımından farklılaştıkları sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda her iki düşünürün de modern Türk milliyetçiliğinin teorik altyapısının oluşumunda ve Türkiye Cumhuriyeti’nin düşünsel temellerinin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Araştırma, Ziya Gökalp ile Yusuf Akçura’nın Türkçülük anlayışlarını temel kavramlar ekseninde karşılaştırmalı olarak değerlendirmesi bakımından Türk düşünce tarihi literatürüne katkı sağlayacak bulgular ortaya koymuştur.