Peryurbanizacja w lubelskim obszarze metropolitalnym

Celem artykułu jest przedstawienie kompleksowej analizy przyczyn oraz ocena natężenia i zasięgu występowania peryurbanizacji w Lubelskim Obszarze Metropolitalnym (LOM). Wykorzystano metody opisowe, porównawcze oraz klasyfikacyjne. Analizy przeprowadzone dla lat 2016–2023, bazujące na 17 zmiennych diagnostycznych przyporządkowanych do 5 grup (demograficzne, ekonomiczne, infrastrukturalne, przestrzenne, finansowe), pozwoliły na wskazanie głównych składowych procesu peryurbanizacji w LOM, do których zaliczono: przyrost liczby ludności i liczby osób dojeżdżających do pracy, wysoki poziom przedsiębiorczości oraz zwiększenie dynamiki zabudowy i przyrost liczby mieszkań. Zastosowanie autorskiego syntetycznego wskaźnika peryurbanizacji (SWP) dało podstawy do dokonania 3-stopniowej klasyfikacji natężenia występowania zjawiska w gminach LOM. Ustalono, że peryurbanizacja występuje w fazie zaawansowanej w gminach z kategorii 1 (wokółmiejska) leżących wokół granic miasta rdzeniowego; jest w fazie pośredniej w gminach z kategorii 2 (przejściowa) oddalonych od miasta do 30 km; nie występuje lub jest w fazie inicjalnej w gminach z kategorii 3 (peryferyjna) położonych na obrzeżach LOM. Rozkład przestrzenny zjawiska jest regularny (koncentryczny), co odzwierciedla istotny wpływ miasta rdzeniowego. W odniesieniu do wyników badań udokumentowanych w literaturze wykazano, że peryurbnizacja ma zasięg od 20 do 30 km od centrum rdzenia oraz potwierdzono wysoką korelację między odległością gminy od miasta rdzeniowego i dostępnością komunikacyjną a stopniem nasilenia zjawiska. Jako nowość wykazano, że procesy peryurbanizacji, bez względu na wielkość rdzenia, występują w odległości od 10 do 20 km od granic miast centralnych (wyjątkiem jest Metropolia Warszawska).