SOVYETLEŞME SÜRECİNDE BİR CEDİTÇİ AYDININ İÇ DÜNYASI: ÇOLPAN’IN VADUD MAHMUD’A MEKTUBU

Bu çalışmada, XX. yüzyıl başı Türkistan edebiyatının önde gelen temsilcilerinden, özgürlük düşüncesinin güçlü bir sözcüsü olan Abdülhamid Süleyman oğlu Çolpan’ın 1923 yılında yakın dostu ve ilk edebî eleştirmeni Vadud Mahmud’a yazdığı mektup ele alınmıştır. Söz konusu mektup, yalnızca kişisel bir yazışma olmanın ötesinde, Çolpan’ın düşünce dünyasını, ruh hâlini ve dönemin sosyo-politik koşulları karşısındaki tutumunu yansıtan önemli bir belge niteliği taşımaktadır. Çalışmada, metin merkezli bir yaklaşım benimsenerek Çolpan’ın sanatsal bakışı, bireysel hassasiyetleri ve toplumsal sorumluluk anlayışı ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.Çolpan tarafından 1923 yılında Arap harfleri ile yazılmış olan bu mektup, ilk olarak Türkiye Türkçesine aktarılmış artından mektubun içeriği üzerinde durulmuştur. Mektupta, özellikle Ceditçi aydın kimliğiyle öne çıkan Çolpan’ın, vatanın geleceğine ve özgürlüğüne dair taşıdığı umutların zamanla nasıl derin bir hayal kırıklığına dönüştüğü görülmektedir. Şairin iç dünyasında yaşadığı bu kırılma hem bireysel bir ruhsal çözülüşün hem de sömürgeci baskılar altında şekillenen toplumsal bir travmanın yansıması olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca metinde yer alan evlilik, kadın, kültür ve teslimiyet kavramları üzerinden Çolpan’ın gelenek–medeniyet gerilimine bakışı da analiz edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Çolpan’ın mektubunu tarihsel ve düşünsel bağlamı içinde ele alarak, onun şahsında Ceditçi aydınların yaşadığı ideolojik dönüşümü ve içsel çatışmayı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle araştırma hem Çolpan çalışmalarına hem de modern Türkistan edebiyatının entelektüel tarihine katkı sunmayı hedeflemektedir.