A Psycholinguistic Investigation of the ‘Depth’ Metaphor in Mongolian

This study investigates the adjectives gün (“deep”) and güyüken (“shallow”) which denote dimensionality through two psycholinguistic experimental methods: the word association task and the semantic differential method. The research was conducted among a group of 100-157university students aged 18-22. The stimulus word gün elicited 1129 associative responses in total (266 unique responses), with an average of 8.5 responses per participant. The word güyüken produced 652 associative responses (209 unique), averaging 7.2 responses per participant. Based on frequency and sequence, the 20 most salient associative words for each stimulus were selected and evaluated on a five-point semantic differential scale ranging from +2 to -2, where +2 indicates a completely literal meaning and -2 represents a fully metaphorical meaning. Comparison with dictionary definitions revealed that gün extended its meaning beyond its literal spatial domain into four semantic domains: cognitive/intellectual, emotional, psychological, and mysterious, while güyüken showed limited extension into only two domains, primarily cognitive and emotional. Conceptual analysis identified several conceptual metaphors, such as Mind/Thought is an Ocean, Emotion/Love is an Ocean, and Dream/Sleep is an Ocean. These metaphors demonstrate the cognitive embodiment of spatial experience, where “depth” reflects hiddenness and complexity rather than physical dimensionality. The findings are interpreted within the framework of Conceptual Metaphor Theory and Embodied Cognition, illustrating how spatial perception shapes abstract conceptualization in the Mongolian language. Монгол хэлэн дэх “гүн”-ий зүйрлэлийг сэтгэц хэл шинжлэлийн туршилтын аргаар судалсан нь Хураангуй: Уг судалгаанд хэмжээ, хэмжигдэхүүн илэрхийлдэг “гүн” болон “гүехэн” хэмээх тэмдэг нэрсийг сэтгэц хэл шинжлэлийн “утгын уялдаа холбоосын туршилт”, болон “утгын ялгамжийг тодорхойлох туршилт”-ын аргуудаар судалж үзэв. Судалгаанд 18-22 насны 100-157 оролцогчийг хамруулав. Өдөөөгч үг “гүн”-тэй холбоос үүсгэсэн үгс нийт 1129 (давтагдаагүй тоогоор 266), оролцогч бүр дунджаар 8.5 холбоо үг бичсэн бол өдөөгч үг “гүехэн”-тэй холбоос үүсгэсэн үгс нийт 652 (давтагдаагүй тоогоор 209), оролцогч бүр дунджаар 7.2 холбоо үг бичсэн байв. Давтамж болон дараалалд тулгуурлан өдөөгч үг тус бүртэй хамгийн хүчтэй холбоос үүсгэсэн 20 холбоо үгийг салган авч, +2-оос -2 хүртэлх таван шатлалаар утгын ялгамжийг үнэлүүлэв (+2 нь 100% шууд утгыг, -2 нь 100% зүйрлэлийн утгыг илэрхийлнэ).Монгол хэлний тайлбар болон зүйлчилсэн толь бичгүүдийн тайлбартай харьцуулахад өдөөгч үг “гүн” нь шууд утга буюу сурвалж хүрээнээсээ цааш оюун санаа, танин мэдэхүйн хүрээ, сэтгэл хөдлөлийн хүрээ, үл мэдэгдэх, нууцын хүрээ, ухамсар мэдрэлийн хүрээ гэсэн дөрвөн утгын хүрээ рүү өргөссөн бол, өдөөгч үг “гүехэн” нь зөвхөн оюун санаа, танин мэдэхүйн хүрээ, сэтгэл хөдлөлийн хүрээ рүү өргөссөн болох нь ажиглагдав. Зүйрлэл ойлгох туршилтын үр дүнд “Ухаан/бодол бол далай”, “Хайр/сэтгэл бол далай”, “Хар өнгө бол далай”, “Зүүд нойр бол далай” гэсэн концептуал зүйрлэлүүд үүссэнийг ажиглаж, концептуал зүйрлэлийн онол болон биед суурилсан танин мэдэх үйлийн онолтой холбон тайлбарлахыг оролдов. Түлхүүр үг: Танин мэдэхүйн хэл шинжлэл, утгын холбоосын туршилт, утгын ялгамжийг тодорхойлох туршилт, зүйрлэл ойлгох туршилт, концептуал метафор