HOKAND- BUHARA TİCARİ MÜNASEBETLERİ (1840-1876)

Öz: Hokand Hanlığı ile Buhara Emirliği komşu diğer devletler (Hindistan, Rus ve Mançu İmparatorluğu, Hive Hanlığı gibi) ile de ticari münasebetler kurmuşlardır. Ancak coğrafyayı göz önünde bulundurduğumuz zaman tüm bu ülkeler ile yapılan ticarette bu iki Türk devleti birbirine bağımlıdır. Zira doğu yönlü ticaret yapmak isteyen Buharalı tüccarlar Hokand Hanlığı sınırlarından, Batı ve Güney yönlü ticaret yapmak isteyen Hokandlı tüccarlar ise Buhara Emirliği topraklarını kullanmak zorundadır. Tüm bu ismi zikredilen devletlerin birbirleriyle olan ticareti bu çalışmanın çok uzağındadır. Dolayısıyla çalışma Buhara Emirliği ve Hokand Hanlığı arasında gerçekleşen ticari faaliyetleri ele almaktadır. Özellikle Rus işgalinden evvel kaynaklarda yeterli bilgi olmayışı konunun tarih aralığını Hokand Hanlığının son dönemleri ile sınırlamamızı elzem kılmıştır. Geriye dönük bilgilerin ise hemen tamamı gezginlerin seyahat notlarından ve Rus kaynaklarından takip edilebilmektedir. Kaynaklarda yer alan malumatlara göre ticari faaliyetlerin yoğunluğu göze çarpmaktadır. İki devlet arasında tüccarlar vasıtasıyla alınıp satılan ticaret malları bölge ahalisinin geçim kaynaklarının başında gelmektedir. Tarımsal-hayvansal ürünler, ipek, kâğıt, kumaş ve el işçiliği ürünler Hokand ve Buhara pazarlarında önemli paya sahiptir. Anahtar Kelimeler: Buhara, Hokand, Ticaret, Ruslar, İpek.