Między Bułgarią, Bizancjum a Serbią – mnisze peregrynacje św. Teodozjusza Tyrnowskiego i św. Romiła Widyńskiego

Artykuł jest poświęcony analizie działalności dwóch przedstawicieli późnośredniowiecznego monastycyzmu bałkańskiego: św. Teodozjusza Tyrnowskiego i św. Romiła Widyńskiego. Punktem wyjścia jest kontekst polityczno-religijny XIV wieku. Na tym tle autor ukazuje duchowe peregrynacje obu mnichów, które odzwierciedlają istnienie ponadpaństwowej wspólnoty Kościoła prawosławnego i rozwój nurtu mistyczno-ascetycznego (hesychazmu) we wschodnim chrześcijaństwie. Celem jest wskazanie wspólnych elementów drogi duchowej obu mnichów w kontekście ich wędrówek między ośrodkami monastycznymi Bałkanów i Bizancjum. Źródłem badań są dwa żywoty: Teodozjusza autorstwa patriarchy Konstantynopola Kalistosa oraz Romiła napisany przez jego ucznia, Grzegorza. Oba teksty są zestawione z literaturą bizantyńską i bułgarską, co pozwala na zarysowanie względnej chronologii wędrówek. Wnioski wskazują, że były one motywowane zarówno poszukiwaniem mistrzów duchowych, jak i koniecznością ucieczki przed zagrożeniami politycznymi i militarnymi. Autor podkreśla także znaczenie obu mnichów dla upowszechnienia hesychazmu w tradycji prawosławnej, czego symbolem stały się klasztor Teodozjusza w Kilifarewie i pustelnicza asceza Romiła. Obaj mnisi, mimo odmiennych doświadczeń, przyczynili się do integracji duchowej Bałkanów i utrwalenia wspólnoty prawosławnej ponad granicami państwowymi.