<b>UPACARA INASI SEBAGAI WADAH PENGURUSAN DAN KELESTARIAN SENI PERSEMBAHAN TRADISI MURUT PALUAN DI SABAH</b>

ABSTRAK Masyarakat Murut Paluan merupakan salah satu sub etnik di Sabah yang masih mengamalkan upacara inasi sebagai kemuncak adat perkahwinan yang sarat dengan elemen seni persembahan tradisi. Walaupun upacara ini mempunyai nilai budaya yang tinggi, penelitian terhadap upacara inasi dari perspektif pengurusan seni persembahan masih terhad, khususnya yang mengaplikasikan kerangka teori persembahan secara sistematik. Justeru, kajian ini bertujuan menghuraikan peranan upacara inasi sebagai wadah pengurusan dan kelestarian seni persembahan tradisi Murut Paluan di Sabah. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif melalui kaedah temu bual dan analisis kandungan terhadap dokumen, gambar foto serta rakaman video. Analisis data dijalankan berasaskan konsep production mode dalam teori persembahan Richard Schechner berfokuskan aspek penganjur, kewangan, tenaga produksi, gaya pengurusan dan tujuan penganjuran. Dapatan kajian menunjukkan bahawa upacara inasi mengandungi 12 acara wajib yang membentuk struktur persembahan secara sistematik serta memperlihatkan amalan pengurusan yang dilaksanakan secara kolektif oleh kedua-dua belah keluarga. Setiap elemen production mode saling melengkapi dalam memastikan kelangsungan pelaksanaan upacara, di samping memperkukuh hubungan kekeluargaan, pemindahan pengetahuan budaya dan pemeliharaan warisan masyarakat Murut Paluan. Kajian ini merupakan antara kajian terawal yang menganalisis upacara inasi daripada perspektif pengurusan seni persembahan dengan mengaplikasikan konsep production mode Richard Schechner, sekali gus menyumbang kepada pengembangan korpus ilmu dalam bidang pengurusan seni persembahan tradisi dan warisan budaya masyarakat Murut Paluan di Sabah. Dapatan kajian ini diharapkan dapat menjadi rujukan kepada penyelidik, pengamal budaya dan agensi berkaitan dalam usaha memelihara serta memperkukuh kelestarian seni persembahan tradisi Murut Paluan. ABSTRACT The Murut Paluan community is one of the sub-ethnic groups in Sabah that still practice the inasi ceremony as the culmination of wedding customs that are loaded with traditional performance art elements. Although this ceremony has high cultural value, research on the inasi ceremony from the perspective of performance art management is still limited, especially those that systematically apply the performance theory framework. Therefore, this study aims to describe the role of the inasi ceremony as a platform for the management and sustainability of the Murut Paluan traditional performance art in Sabah. This study uses a qualitative approach through interview methods and content analysis of documents, photographs and video recordings. Data analysis is conducted based on the concept of production mode in Richard Schechner's performance theory focusing on the aspects of the organizer, finance, production personnel, management style and purpose of the organization. The study findings show that the inasi ceremony contains 12 mandatory events that systematically form the performance structure and show management practices that are carried out collectively by both sides of the family. Each element of the production mode complements each other in ensuring the continuity of the ceremony, in addition to strengthening family relationships, transferring cultural knowledge and preserving the heritage of the Murut Paluan community. This study is among the earliest studies that analyzes the inasi ceremony from the perspective of performing arts management by applying Richard Schechner's production mode concept, thus contributing to the development of the corpus of knowledge in the field of traditional performing arts management and cultural heritage of the Murut Paluan community in Sabah. The findings of this study are hoped to be a reference for researchers, cultural practitioners and related agencies in efforts to preserve and strengthen the sustainability of traditional Murut Paluan performing arts.