Cengiz Aytmatov’un Dişi Kurdun Rüyaları, Gün Olur Asra Bedel ve Beyaz Gemi Romanlarında Şiddetin Çok Katmanlı Yapısı

Cengiz Aytmatov eserleri üzerine yapılan çalışmalar genellikle mitolojik unsurlara, gelenek-modernlik çatışmasına, Sovyet ideolojisinin etkisindeki konulara, çevreyle ilgili tahribata ve tematik incelemelere yoğunlaşmıştır. Ancak şiddetin doğrudan, yapısal, kültürel ve sembolik boyutlarını birlikte ele alan disiplinlerarası bir çözümleme eksik kalmıştır. Şiddetin bu boyutlarını bütüncül bir kuramsal çerçevede incelemenin literatürdeki önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir. Bu çalışma, Cengiz Aytmatov’un Dişi Kurdun Rüyaları, Gün Olur Asra Bedel ve Beyaz Gemi adlı üç romanı üzerinden, şiddetin türlerini kuramsal bir çerçeve içinde incelemeyi amaçlamaktadır. Aytmatov’un pek çok eserinde şiddetin her türü ile karşılaşmak mümkündür. Ancak çalışmanın boyutunu aşacağı ve şiddetin bütün türleri ile ilgili malzeme sunduğu için yukarıda belitilen üç roman seçilmiştir. Çalışmada şiddet, sadece fiziksel saldırı ve doğrudan zarar verme biçimleriyle değil; toplumsal yapı, ideolojik düzen ve kültürel bellek üzerinden işleyen bir tahakküm mekanizması olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda Johan Galtung’un doğrudan, yapısal ve kültürel şiddet ayrımı; Jan Assmann’ın kültürel bellek kuramı ve Pierre Bourdieu’nün sembolik şiddet kavramı birlikte değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda Aytmatov’un romanlarında şiddetin çoğu zaman ekonomik planlama, ideolojik söylem ve modernleşme süreçleri aracılığıyla meşrulaştırıldığı tespit edilmiştir.