Түркі фольклорындағы «хикая» ұғымын қайта межелеу

Мақалада түркі тілдес халықтардың ауыз әдебиетіндегі демонологиялық мазмұндағы прозалық мәтіндердің жанрлық ерекшеліктері мен құрылымдық белгілері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – халықтың дәстүрлі наным-сенімі, тарихи жады мен мифтік танымына сүйенген мұндай мәтіндерді дербес жанр ретінде сипаттау және «хикая» ұғымының мазмұндық аясын нақтылау. Материал ретінде «Түркі халықтарының хикаялары» атты жинақтағы үлгілер мен фольклорлық мәтіндер пайдаланылды. Зерттеу барысында этнолинвистикалық, салыстырмалы-типологиялық және сипаттамалы әдістер қолданылды. Демонологиялық әңгімелердің жанрлық белгілері орыс және Батыс Еуропа фольклортануындағы «демонологический рассказ», «быличка», «меморат» ұғымдарымен салыстырыла талданды. Нәтижесінде мұндай мәтіндерге наным-сенімге негізделген кейіпкерлер жүйесі, адам мен өзге әлемнің арақатынасын танытатын оқиға желісі, су, жол, тау, мола, иен дала тәрізді киелі не қауіпті кеңістіктер, тыйымды сақтау немесе бұзу уәжі, оқиғаның шын өмірде болғандай баяндалуы және айтушының куәгерлік ұстанымы тән екені анықталды. Сонымен бірге кейіпкер, мекен және әрекет арасындағы тұрақты байланыс хикаяның ішкі құрылымын ұйымдастыратын негізгі белгілердің бірі екені айқындалды. Жын, пері, шайтан, албасты, жезтырнақ, үббе, бичура, шүрәле сияқты кейіпкерлер осы жанрдың мазмұндық әрі поэтикалық жүйесін қалыптастыратыны көрсетілді. Зерттеу нәтижелері түркі фольклорындағы хикая жанрын және оның жанрлық шекарасын айқындауға мүмкіндік береді.