GEOPOLITIČKA OSNOVA IZGRADNJE DRŽAVE U POSTDEJTONSKOM PERIODU: OSVRT NA ISTRAŽIVANJA AKADEMIKA MIRKA PEJANOVIĆA

Dejtonski mirovni sporazum iz 1995. godine označio je prekretnicu u modernoj historiji Bosne i Hercegovine. Zaustavljanjem agresije i uspostavom novog ustavnopolitičkog okvira, Dejton je istovremeno očuvao međunarodnopravni kontinuitet državnosti Bosne i Hercegovine i uveo složenu unutrašnju strukturu s dva entiteta i više nivoa vlasti. Time je postavljen temelj za poslijeratnu izgradnju mira i državnih institucija, ali i kreiran sistem opterećen etničkom podjelom vlasti i složenim mehanizmima odlučivanja. Taj proces odvijao se unutar specifičnog geopolitičkog okvira isprepletenog globalnim uticajima i lokalnim etnopolitičkim vizijama. Fokus ovog istraživanja je na analizi geopolitičke osnove izgradnje države u poslijeratnoj BiH, oslanjajući se prvenstveno na radove akademika Mirka Pejanovića u povodu 40 godina njegovog naučnog rada. Pejanović, kao istaknuti politolog i učesnik političkih procesa, između ostalog kao bivši član Predsjedništva Republike BiH, u svojim djelima detaljno analizira razvoj postdejtonske državnosti BiH. Mirko Pejanović je svojim naučnim i javnim radom dao značajan doprinos rasvjetljavanju postdejtonskog razvoja Bosne i Hercegovine. Njegove analize obuhvataju ključne aspekte – od uloge Dejtonskog sporazuma kao temelja novog poretka, preko pitanja međunarodnog protektorata i izgradnje institucija, do strategije evropskih integracija i izazova demokratizacije u multietničkom kontekstu. U ovom dijelu rada prikazujemo i kritički razmatramo četiri tematska segmenta Pejanovićevog opusa koji su u direktnoj vezi s pojmom geopolitičke osnove izgradnje države: (1) koncepcija Dejtonskog sporazuma kao geopolitičkog okvira, (2) institucionalni razvoj BiH pod međunarodnim nadzorom, (3) evropske integracije kao geopolitički cilj postdejtonske BiH te (4) demokratska konsolidacija u multietničkom društvu. Kroz ove teme nastojimo sagledati na koji način Pejanović interpretira i evaluira geopolitičke faktore u izgradnji države te kako se ti njegovi uvidi mogu reartikulirati unutar kritičkogeopolitičkog okvira – uzimajući u obzir i alternativne narative i “kodove” etnopolitičkih aktera. Kroz ovaj prikaz i kritičku reinterpretaciju Pejanovićevih radova, cilj nam je istaći njegov naučni doprinos razumijevanju izazova i perspektiva izgradnje države u savremenim geopolitičkim okolnostima.