Afet İnfodemisi: Kriz Anlarında Haberlerin Gerçeklik Analizi

Olağanüstü kriz ve afet durumlarında gazetecilik yapmak etik değerlerle birlikte toplum sağlığı ve güvenliği özelinde düşünülmesi gereken çok önemli bir konudur. Medya ortamının sürekli dönüşüm geçirdiği günümüzde, gazetecilik mesleği yalnızca geleneksel görevlerini yerine getirmekle kalmayıp, çoklu ortamın ortaya çıkardığı yeni yetkinlik ve sorumluluk alanlarını da benimsemek zorundadır. Yeni medyanın hızlı iletim, yayılım ve etkileşim kapasitesi, hem gazeteciler hem de okurlar açısından gerçek habere erişim ve doğruluk teyidi gerekliliğini gündeme getirmektedir. Bu bağlamda dijital medya okuryazarlık düzeyinin artırılması, özellikle afetler ve olağanüstü durumlarda hızla yayılan içeriklerin incelenmesiyle birleştiğinde, toplum sağlığı ve güvenliği açısından kritik bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Bu çalışmada, 2023 Kahramanmaraş depremi sürecinde hem içerik üretimi hem de bu içeriklerin doğruluk teyidi açısından ulusal gazetelerden Hürriyet, Milliyet, Sabah ve TRT Haber aracılığıyla ulaşılan toplam 2.572 haber incelenmiştir. Araştırmada, Dünya Sağlık Örgütü’nün COVID-19 sürecinde infodemiyle mücadele için belirlediği dört kriter temel alınmış; 'infodemi' kavramı afet bağlamında yeniden değerlendirilerek 'afet infodemisi' olarak tanımlanmıştır. Çalışmanın bir diğer önemli boyutu, sosyal medyada dolaşan söylentilerin ana akım medyaya yansıyarak haberleştirilmesi ve bu içeriklerin doğruluk teyidinin sonraya bırakılması durumudur. Araştırma bulguları, yalan haber ve içeriklerin büyük ölçüde sosyal medyadaki paylaşımlardan kaynaklandığını göstermektedir. Olay anında hızla yayılan söylentilerin kesin yargılara dönüştüğü, bu tür yanlış bilgilerin ise hem afet bölgesindeki arama-kurtarma çalışmalarını olumsuz etkilediği hem de olayları uzaktan takip eden toplum kesimlerinde korku ve endişeye yol açtığı tespit edilmiştir. Çalışma, nitel içerik analizi ve nicel korelasyon analizi tekniklerini bir arada kullanan karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür; böylece hem haber metinlerinin anlam boyutu hem de belirli değişkenler arasındaki istatistiksel ilişkiler ortaya konmuştur.