Arife Kalender Şiirinde Dişil Söylemin Beden ve Kültür Ögeleri Üzerinden Üretimi

Bu makalede, Arife Kalender poetikasında dişil söylem ve kadının konumlanışı postyapısalcı feminist eleştirinin yapısöküm tekniğiyle incelenmektedir. Kalender’in şiirlerinde dişil yazma stratejilerinin çözümlenmesinde Hélène Cixous, Luce Irigaray ve Julia Kristeva’nın dil, beden ve kültür üzerine görüşleri esas alınmaktadır. Feminist kuramcılar, kadınların bedenleriyle yaşadıkları ilişkilerin dilsel ve kültürel olarak belirlenmişliğine odaklanır. Dil ve ataerkil düzen bağlantısı, kültür/doğa, zihin/beden gibi ikilikler aracılığıyla kurulur. İlkinin ikincisine üstün olduğu bu anlam hiyerarşisi eril/dişil karşıtlığından ileri gelmektedir. Kalender şiirlerinde öznenin kendi bedenini anlatmasıyla açığa çıkan dişil dil, ataerkil dili sorgulayan ya da yerinden eden bir yapıdadır. Bu şiirlerde özne, bedeni üzerinde konuşurken eril temsil hiyerarşileriyle hesaplaşır. Kalender, doğum, cinsellik, kürtaj, ameliyat gibi süreçler bağlamında bedenin norm dışı hâllerini resmeder. Feminist kurama göre, eril kültürün öteki olanı dışarıda bırakan ya da baskılayan düzeneklerine karşılık, dişil beden saygı ve kapsayıcılığı üreterek farklılık kültürünü inşa eder. Kalender’de bu algı, ikizlik izleğinde vücut bulur. Şair, eril sistemin tahakküm pratikleriyle karşılaşan dişil bedenlerin ortaklaştığı ve eşitlendiği bir farklılık kültürü tahayyül eder. Kültürün dışına itilen dişil duyarlılığı tarih ve mitolojiden beslenerek ortaya çıkarır. Böylece Anadolu ve Mezopotamya uygarlıklarını merkeze alan bir anaerkil geçmiş kurgusuna ulaşır. Bu yönüyle Kalender şiiri, eril dil kodlarına paralel olarak eril tarih yazımını da yapısöküme uğratan bir şiirdir.