G‘AFUR G‘ULOMNING “SHUM BOLA” ASARIDA HAZIL-MUTOYIBANING KONSEPTUAL TUZILISHI

Ushbu ilmiy maqolada G‘afur G‘ulomning “Shum bola” dostoni yoki hikoyasidagi hazil-mutoyibaning konseptual tuzilishi har tomonlama tahli qilinadi. Asarda hazil-mutoyiba nafaqat badiiy bezak, balki murakkab konseptual tizim sifatida namoyon bo‘lib, uning orqali asarning asosiy g‘oyaviy mazmuni, ijtimoiy tangid va qahramon obrazi shakllantiriladi. Tadqiqotda hazil-mutoyiba konseptining strukturaviy komponentlari – uning markaziy, periferik va qatlamli tuzilishi ko‘rib chiqiladi. “Shum bola” asaridagi hazil-mutoyiba kognitiv diskursiv hodisa sifatida o‘rganilib, uning semantik, sintaktik, pragmatik va madaniy aspektlari yoritiladi. Maqolada qo‘llanilgan kognitiv-konseptual tahlii usuli hazil-mutoyibaning asar kontekstidagi vazifasi va uning o‘quvchiga ta’sir etish mexanizmlarini ochib berishga imkon yaratadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, “Shum bola”dagi hazil-mutoyiba bir qator subkonseptlar (masxara, aqldan ozish, hiyla, kulgili vaziyat, so‘z o‘yini va boshqalar) yig‘indisidan tashkil topgan murakkab konseptual maydon bo‘lib, u bolalik, qarshilik, erkinlik va jamiyat tarbiyasi kabi chuqur mavzular bilan uzviy bog‘langan. Tadqiqotning natijalari nafaqat G‘afur G‘ulom ijodini tushunish, balki o‘zbek adabiyotidagi hazil-mutoyibaning evolyutsiyasi va kognitiv lingvomadaniyatning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish uchun ham muhim ahamiyatga ega.