Türk Din Psikolojisi ve Pedagojisi Çalışmalarında “Değerler Psikolojisi ve Pedagojisi” Literatürü (1975-2023) Üzerine Bir Araştırma

Bu makalenin amacı, Türk din psikolojisi ve pedagojisi çalışmalarında değerler psikolojisi ve pedagojisi üzerine bir literatür (1975-2023) taraması yapmak ve yapılan bu çalışmaların genel durumu hakkında literal bilgi vermektir. Makalede, metodolojik yöntem olarak kullanılan literatür taraması, daha önce yayımlanan bilgileri inceleyen, özetleyen, sınıflayan ve yorum yapan bir tekniktir. Literatür taramasına dayalı araştırmalar, herhangi bir alanda geçmişte yapılan çalışmalar hakkında bilgi sağlamaları açısından oldukça değerlidir. Dolayısıyla bu makale, Türk din psikolojisi ve din pedagojisi çalışmalarında değerler psikolojisi ve pedagojisi üzerine gelecekte yapılacak araştırmalar için önemlidir. Bu makale, aynı zamanda ileride yapılacak olan çalışmaların kaynak tarama ihtiyacını gidermeyi de hedeflemektedir. Bu doğrultuda makalede, 1975-2023 yılları arasında ‘değerler psikolojisi ve pedagojisi’ konusunda alana kazandırılmış ‘kitap, tez, makale, bildiri, çeviri ve ansiklopedi maddesi’ türündeki Türkçe yazılan araştırmalar, akademik ürün çeşitliliğine göre gruplanarak bir araya toplanmıştır. Türkiye’de sözü edilen bu alanda yapılan araştırmalara ulaşmak için Ulusal Tez Merkezi, Dergi Park Akademik, İslam Araştırmaları Merkezi, Google Akademik, Milli Kütüphane ve İslam Ansiklopedisi (n=6) internet veri tabanlarından yararlanılmıştır. Yapılan bu incelemeler sonucunda toplamda 372 adet akademik ürün tespit edilmiştir. Elde edilen bu verilerin akademik ürün türlerine göre nicel dağılımlarına bakıldığında ise taranan kaynakların % 33’ünü kitapların (n=122), % 36’sini tezlerin (n=135), % 23’sini makalelerin (n=85), % 5’ini bildirilerin (n=20), % 2’sini çevirilerin (n=8) ve % 1’ini de (n=2) ansiklopedi maddelerinin oluşturduğu görülmüştür. Değerler psikolojisi ve pedagojisi üzerine (1975-2023) yapılan literatür taraması sonucunda genel bir değerlendirme yapıldığında; din psikolojisi alanında yeterli düzeyde çalışma yapılmadığı gözlemlenmiştir. Ayrıca din psikolojisi alanında çalışan araştırmacılar için de konuya ilişkin şu önerilerde bulunulabilir: (i) Değerler psikolojisi ve pedagojisi üzerine disiplinler arası çalışmalar artırılabilir; (ii) değerler psikolojisine yönelik makale ve bildiri çalışmaları özendirilebilir; (iii) Türk din pedagoji alanındaki çalışmaların psikolojik nedenleri ve sonuca etkileri gibi yaklaşımlarla güncel çalışmalar sürdürülebilir; (iv) diğer disiplinlerin bu konudaki çalışmalarına ek olarak din psikolojisinde gelişim dönemlerine göre dinsel değerlerin gelişimi üzerine çalışmalar yapılabilir.