KÂTİBZÂDE MUSTAFA SÂKIB’IN “LA‘L” GAZELİ

Kâtipzâde Sâkıb XVII. yüzyıl Divan şairlerindendir. Şairin şiirlerinde yaşadığı dönem gereği Sebk-i Hindî etkisi görülür. Babası gibi kâtiplik görevlerinde bulunmuş ve hattatlıkta kendini geliştirmiştir. Kendisinden önceki dönemin ve çağdaşı olan şairlerin şiirlerine nazireler yazan şairin özellikle Nâbî’ye ve dönemin önemli Sebk-i Hindî şairlerinden Nâilî, Fehîm ve Neşâtî’ye nazireleri vardır. Gazellerinde aşk ve hikemî söyleyiş öne çıkar. Redife önem veren şair, gazellerinin çoğunda kelime redif tercih eder. Divan şiirinin zengin benzetme ve hayal dünyası içinde hemen her çeşit varlığa rastlanır. Günlük hayat, kıyafetler, nesneler, gelenek ve görenekler vb. şiir dilinde edebî sanatlar aracılığıyla, gerçek veya mecaz anlamlarıyla çeşitli şekillerde şiirde yer bulur. Şairler şiirlerinde hemen her unsurdan yararlanıp farklı ögelerle anlatım zenginliğine ulaşmaya çalışırlar. Divan şairlerinin şiir dünyası içinde genellikle Cevâhirnâme adıyla bilinen eserlerde ele alınan “firuze, la‘l, mercan, yakut” vb. değerli taşlar da vardır. Şiirlerde çeşitli şekillerde yer verilen taşlardan biri olan “la‘l”den çoğu zaman sevgilinin dudağını ifade etmek üzere yararlanılır. Örneği çok fazla olmamakla birlikte, “la‘l” bazı kaside ve gazellere redif olur.Makalede, XVII. yüzyılda yaşamış bir Divan şairi Katipzâde Mustafa Sâkıb’ın Divan şiirinin yaygın benzetme unsurlarından “la‘l”i redif olarak seçtiği gazel üzerinde durulacaktır. Şairin “la‘l” redifli gazelinin kendisinden önce yazılmış aynı redifli gazellerle ilgisi değerlendirilecek, bu gazelden yola çıkılarak şairin “la‘l”i nasıl, hangi benzetme ve hayallerle kullandığı tespit edilmeye çalışılacaktır. Şairin Divanı’nda “la‘l” gazeli dışında “la‘l”in bulunduğu başka gazel beyitlerinden örneklere de bakılacaktır. Yapılan metin merkezli çalışmayla divan şiirinde çok bilinen benzetme ögesinin şiirin geliştiği ve Sebk-i Hindî etkisinin görüldüğü dönemde bir Divan şairinin şiirlerindeki kullanım özellikleri ve benzer örneklerle bağlantısı gösterilmiş olacaktır.