Tefsir Rivayetlerine Yaklaşım Problemi

Bu makalede tefsir ilminin en önemli yapıtaşlarından birini oluşturan rivayet malzemelerine nasıl yaklaşıldığı ve yaklaşılması gerektiği meselesi tartışmaya açılacaktır. Bu meselenin temelinde tefsir rivayetlerinin isnadı probleminin olduğunu söylemek mümkündür. Zira tefsir ilminin temellerini başta Hz. Peygamber olmak üzere sahabe ve tabiun neslinden nakledilen rivayetlerin oluşturduğu bilinmektedir. Ayrıca bu rivayetlerin büyük çoğunluğunun hadis alimlerinin zayıf ve uydurma olduğuna hükmettikleri rivayetler olduğu da malumdur. Bu vasıflara sahip rivayetleri tefsir malzemesi olarak kullanmada temelde iki farklı görüşün olduğunu söylemek mümkündür. İlk görüşe göre söz konusu rivayetlere hadis nakillerine tatbik edilen cerh ve tadil yöntemleri uygulanmak suretiyle teşeddüd ile yaklaşılması gerekmektedir. Diğer görüşte olanlara göre ise -ki bu grubu cumhur ulema oluşturmaktadır- tefsir rivayetlerine karşı tesâhül ile hareket edilmelidir. Tesâhülü savunarak söz konusu rivayet malzemesinden istifade edilmesi gerektiğini savunanlar ilimlerin birbirinden farklı tabiatlara sahip olduğundan hadis ilminin rivayet kabul şartlarının bir kenarı bırakılması gerektiği, zira tefsirin kendine ait kabul kriterleri olduğu, müfessirlerin bu malzemelere karşı tutumları ve tefsir rivayetlerinin hıfz ve telkinden ziyade yazılı kaynaklara dayandığı şeklinde birçok delil ileri sürmektedirler. Sonuç olarak bu makalede söz konusu deliller aklî ve naklî olarak arttırılarak tefsir rivayet malzemesine yaklaşımın, hadis rivayetlerine yaklaşımdan farklı olması gerektiği ve tefsir ilminin varlığını sağlıklı bir şekilde sürdüre-bilmesi açısından da tefsir rivayetlerinden istifade etmenin kaçınılmaz bir zorunluluk olduğu vurgulanmıştır.