Prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki jawnej – aspekty prawne i podatkowe

Z dniem 1 stycznia 2021 r. na mocy ustawy z dnia 28 listopada 2020 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz niektórych innych ustaw1 rozszerzono krąg podatników podatku dochodowego od osób prawnych. Od tej daty zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych2 przepisy tej ustawy mają zastosowanie również do spółek komandytowych oraz niektórych spółek jawnych. Nowelizacja doprowadziła do zrównania na gruncie podatkowym sytuacji spółek komandytowych oraz niektórych spółek jawnych objętych zakresem powyższej ustawy z innymi spółkami objętymi podatkiem dochodowym od osób prawnych. W konsekwencji spółki jawne nie będą już de iure transparentne dla podatku dochodowego. W tych przypadkach, kiedy ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. czyni spółkę podatnikiem, od osiągniętego dochodu spółka będzie płacić podatek dochodowy od osób prawnych – w zależności od dokonanego przez nią wyboru – od dnia 1 stycznia 2021 r. albo od dnia 1 maja 2021 r. Podstawowa wysokość stawki podatku dochodowego to 19% od osiągniętego dochodu. Jeżeli spółka jawna będzie mogła zostać uznana za tzw. małego podatnika, stawka ta wyniesie 9%. W rezultacie dochód osiągany z działalności spółek jawnych objętych zakresem ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. będzie podwójnie opodatkowany – raz na poziomie spółki, a raz na poziomie wspólników. Powyższe zmiany podatkowe są dobrą okazją do refleksji, czy spółka jawna, w jej dotychczasowym kształcie, z uwzględnieniem celów i uwarunkowań poszczególnych wspólników, jest optymalną formą prowadzenia działalności gospodarczej. Kluczowe mogą się okazać przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych3 i wynikające z nich cechy konkretnej spółki handlowej w kontekście indywidualnych oczekiwań wspólników bądź spółki. Wśród nich wyróżnić można np.: problem odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki, skalę i rodzaj prowadzonej działalności, wkłady wniesione do spółki, istniejące powiązania między wspólnikami, ich udział w zysku i potrzeby w zakresie bieżących wypłat ze spółki, wolę reinwestowania zysków spółki i inne aspekty prawne funkcjonowania spółki. Celem niniejszego artykułu jest omówienie ww. zagadnień i przedstawienie statusu wspólników spółki jawnej na gruncie Kodeksu spółek handlowych.