Engellerden Doyuma Taşlı Bir Yol: Serbest Zaman Engellerinin Yaşam Doyumu Üzerindeki Etkisinde Serbest Zamanda Sıkılma Algısı ve Algılanan Stresin Seri Aracılık Rolü

Üniversite yaşamı, bireylerin akademik sorumluluklarının yanında psikolojik ve sosyal taleplerinin de karşılandığı, yaşam doyumunu etkileyen önemli bir gelişim dönemini oluşturmaktadır. Ayrıca bu dönem, artan akademik baskılar, gelecek kaygısı ve sosyal uyum gereksinimi gibi çeşitli stres kaynaklarını da beraberinde getirmektedir. Bu süreçte serbest zaman aktiviteleri, stresle başa çıkma ve psikolojik faktörlerin yenilenmesinde önemli bir koruyucu işlev görevi görmektedir. Bununla birlikte, serbest zaman aktivitelerine katılımda karşılaşılan çeşitli engeller, bu koruyucu işlevin zayıflamasına yol açabilmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinde serbest zaman engellerinin yaşam doyumu üzerindeki etkisinde, serbest zamanda sıkılma algısı ve algılanan stresin seri aracılık rolünün incelenmesidir. Araştırmanın amacı doğrultusunda kuramsal çerçeveyi, hiyerarşik serbest zaman engelleri modeli oluşturmaktadır. Araştırmaya, Ankara ilinde farklı devlet üniversitelerinde öğrenimlerine devam eden, 297 kadın ve 195 erkek olmak üzere toplam 492 üniversite öğrencisi katılmıştır. Çalışmada veri toplamak amacıyla, ‘‘Boş Zaman Engelleri Ölçeği-Kısa Formu (BZEÖ-KF)’’, ‘‘Serbest Zamanda Sıkılma Algısı Ölçeği (SZSAÖ)’’, ‘‘Algılanan Stres Ölçeği-Kısa Formu (ASÖ-KF) ve ‘‘Yaşam Doyumu Ölçeği (YDÖ)’’ ölçekleri kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanında korelasyon ve SPSS PROCESS Macro (Model 6) kullanılarak seri aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, serbest zaman engellerinin yaşam doyumu üzerinde doğrudan ve anlamlı düzeyde negatif bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur (β = -.24, SE = .07 %95 CI [-.39, -.08], p < .01). Bununla birlikte, serbest zamanda sıkılma algısının tek başına serbest zaman engelleri ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı rol üstlenmediği belirlenirken (β = .03, SE = .02 %95 CI [-.02, .08], p > .05), algılanan stresin bu ilişkide güçlü ve anlamlı bir aracı değişken olduğu saptanmıştır (β = -.24, SE = .02 %95 CI [-.30, -.18], p < .01). Analiz sonuçlarına göre, serbest zamanda sıkılma algısı ve algılanan stresin, serbest zaman engellerinin yaşam doyumu üzerindeki etkisinde anlamlı bir seri aracılık rolünün olduğu belirlenmiştir (β = -.01, SE = .01 %95 CI [-.03, -.01], p < .01). Bu sonuçlara dayanarak, serbest zaman engellerinin psikolojik faktörler üzerinde yarattığı etkilerin birbirini izleyen çok aşamalı süreçler yoluyla ortaya çıktığı ileri sürülebilir. Bu doğrultuda çalışma, serbest zaman engelleri literatürüne kuramsal açıdan önemli katkılar sunmakta ve özellikle üniversite öğrencileri bağlamında serbest zaman aktivitelerinin koruyucu psikolojik işlevinin engeller aracılığıyla nasıl zayıfladığını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, serbest zaman engelleri, psikolojik süreçler ve yaşam doyumu arasındaki ilişkileri bütüncül bir bakış açısıyla ele alarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Bu bağlamda, üniversite kampüslerinde serbest zaman engellerini azaltmaya yönelik müdahalelerin, yalnızca katılım olanaklarını genişletmeye değil, aynı zamanda öğrencilerin algılanan stres düzeylerini düşürerek serbest zaman aktivitelerinin psikolojik işlevselliğini güçlendirmeye odaklanması önerilmektedir.