Öğretim Programlarında Coğrafi Kavramların Öğretimi

Bir nesne veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımına kavram denir. Kavram öğrenimi erken yaşta başlayarak geliştirilir; basitten karmaşığa doğru ilerler ve hiyerarşik bir düzende öğretilir. Bu araştırmada ilkokuldan liseye kadar coğrafi kavramların sürekliliği; sınıf kademesi ilerledikçe yeni kavramlar ile eski kavramların ilişkilendirme ve öğretim programlarında kavramsal bütünlüğün sağlanma durumu incelenmiştir. Araştırmanın problem cümlesi “Türkiye'de ilkokul ve ortaokul öğretim programlarındaki coğrafi kavramlar ile lise coğrafya dersi öğretim programındaki kavramların sürekliliği nasıldır?olarak belirlenmiştir. Çalışmada, Türkiye’de ilkokul hayat bilgisi, ortaokul fen ve sosyal bilgiler dersleri ile lise coğrafya dersi öğretim programlarında kavramsal çerçeve başlığında yer alan coğrafi kavramlar incelendiği için, araştırmanın deseni nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışmada, doküman analizi kullanılarak coğrafya disiplinine özgü kavramlar belirlenmiş ve coğrafyanın alt dallarına göre sınıflandırılmıştır. Veriler Milli Eğitim Bakanlığının internet sitesinden edinilmiştir. Fiziki coğrafyanın alt dallarına özgü kavramlar kademeli olarak yapılandırılsa da, ilkokul ve ortaokul düzeyinde kavramsal temelin yeterince atılmadığı görülmektedir. Matematik coğrafyaya ilişkin kavramların ön öğrenmelerinin yetersiz kaldığı; Kartografya ve Coğrafi Bilgi Sistemlerine özgü kavramlarının sınıf düzeylerine düzensiz dağıldığı; yer şekillerine ilişkin kavramların programlarda açık biçimde yer almadığı; ortaya çıkmıştır. İklim bilimi ve bitki örtüsü kavramlarının kademeli fakat tutarsız bir şekilde sunulduğu; çevresel coğrafya, afetler coğrafyası alt dallarına özgü kavramların ise sistematik bir şekilde verildiği bulunmuştur. Beşeri coğrafyaya ilişkin kavramların genelden özele ilkesine göre ilerlediği ancak ekonomik coğrafyaalt dallarına özgü kavramların ilk okul ve ortaokulda eksik verildiğiortaya konmuştur. Bu alandaki bazı kavramların daha erken sınıf düzeylerinde verilmesinin kavramsal temeli güçlendireceği söylenebilir. Lise düzeyinde kavram yoğunluğunun ve çeşitliliğinin arttığı, bunun öğrencilerin öğrenme sürecini zorlaştırabileceği söylenebilir. Türkiye’de öğretim programlarında kavram öğretim sürecinin sistematik bir temele dayanmadığı görülürken, öğretim programlarında hem dikey hem de yatay bütünlüğün sağlanması önerilebilir.