Léopold II et le cabinet Malou (juin-octobre 1884)

Het ontslag dat door Leopold II aan twee ministers, Jacobs en Woeste, werd verleend, had het collectief ontslag van de regering-Malou tot gevolg. Het was één van de belangrijkste initiatieven door een Belgische vorst genomen in de 19e eeuw.De houding van de koning ten opzichte van zijn regering in oktober 1884 en in de voorafgaande maanden, roept drie soorten vragen op:1° Wat hield het optreden van de koning (juist) in?2° Welke uitgesproken redenen zijn er geweest voor deze handelwijze, of - bij gebrek aan duidelijk uitgesproken motieven - welke schijnen uit de gebeurtenissen naar voor te komen?3° Waren deze uitgesproken of schijnbare motieven ook de werkelijke drijfveren van de koning? Of moet men voor zijn handelwijze een verborgen motief zoeken?Punt 1: De inspanningen van Leopold II waren erop gericht om van de regering inzake de herziening van de wetgeving voor het lager onderwijs een gematigde en verzoenende opstelling te bekomen die de instemming zou kunnen wegdragen van een aantal liberalen. Vanuit zijn optiek heeft de koning zeker gemeend geen noemenswaardige resultaten te hebben bereikt. De gemeenteraadsverkiezingen deden hem besluiten dat een personeelswijziging noodzakelijk was: het ontslag van Woeste en Jacobs.Punt 2: De koning achtte het onmogelijk om het land in alle rust te besturen wanneer de ganse liberale opinie zich tegen hem keerde. Dit was de blijkbare - en zelfs uitgesproken - motivatie. Na de liberale overwinning in de gemeenteraadsverkiezingen werd hem duidelijk gemaakt dat het ontslag van de twee meest geëngageerde ministers het enige middel was om de gemoederen te bedaren. De katholieke versie was dat de koning beducht was voor de liberalen.Punt 3: Bepaalde historici, en recent nog L. Wils, brengen de factor Kongo naar voor in de bespreking van het optreden van Leopold II. Ze vragen zich af of de koning de liberalen niet vooral wilde ontzien om in de toekomst hun hulp te verkrijgen in de kwestie-Kongo. De koning wist immers dat hij een twee derde meerderheid in het parlement nodig had, wanneer hij de toelating zou vragen om soeverein te worden van de Onafhankelijke Kongostaat. Deze these blijkt na onderzoek echter ongegrond. Leopold II heeft in 1884 geen geheim spel gespeeld: de motieven die hij naar voor bracht waren inderdaad diegene die zijn handelen bepaalden.