Le temps chez Jean-Jacques Rousseau

Ο Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, μέσα από τα πολιτικά του έργα υπογραμμίζει τα στάδια μετάβασης από το ατομικό χρόνο του πρωτόγονου ανθρώπου στον συλλογικό χρόνο του ανθρώπου μέσα στην κοινωνία. Κατά τον συγγραφέα, η εξομοίωση των ιδεών και των συμπεριφορών διαμόρφωσε τον συμβατικό συλλογικό χρόνο σε χρόνο μεταβλητό, προτείνει λοιπόν την εξομοίωση των εθίμων με στόχο να θεσμοθετήσει τον συλλογικό χρόνο και να τον μετατρέψει έτσι σε πραγματικό. Μέσω της δημιουργικής του φαντασίας ενώνει το συλλογικό παρελθόν, παρόν και μέλλον : αναφερόμενος λοιπόν στον ημερολογιακό χρόνο συμπεραίνει ότι το αστικό δίκαιο είναι το μόνο υποκατάστατο του φυσικού νόμου. Αντίθετα, μέσα από την αυτοβιογραφία του ακολουθεί μία αντίστροφη διαδρομή, δεν ενδιαφέρεται για τον ημερολογιακό χρόνο αλλά για τον φυσικό χρόνο ο οποίος βιώνεται ταυτόχρονα με τον βιολογικό. Αποτυπώνει τα στάδια μετάβασης από τον συλλογικό χρόνο του κοινωνικού ανθρώπου- ο οποίος διασπάται ανάμεσα στον ατομικό του χρόνο και τον χρόνο των εξωτερικών κοινωνικών του επαφών-στον προσωπικό του χρόνο, μοναδικό υποκατάστατο ανάμεσα στον φυσικό και πλασματικό χρόνο. Η αποκατάσταση της ενότητας του ατομικού παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος και η επιθυμία του για την αιωνιότητα τον οδηγεί στην κατάργηση του χρόνου.