Suhrawardi's Thought of Comprehension

İslam felsefesinde idrak düşüncesi genel olarak nefs teorileri kapsamında ele alınmıştır. İdrak kavramı, insanda mevcut olan bitkisel, hayvanî ve insanî nefs türleri içerisinde hayvanî nefs kapsamında incelenmektedir. İnsanda mevcut olan idrak kuvveleri dokunma, tatma, koklama, işitme ve görme olan dış idrak güçleri ve hiss-i müşterek (ortak duyu), hayal, vehim, zâkire/hafıza ve mutehayyile/müfekkire olan iç idrak güçleri diye bir tasnife tabi tutulmuştur. Dış idrak güçleriyle mevcut âlem fiziksel olarak idrak edilirken iç idrak güçleriyle de dışarıdan elde edilen bilgiler yorumlanır. Çalışmamızda insanın mahiyeti ve özelliklerinin incelendiği nefs düşüncesinde idrakin yerinin tespiti ve nefsle olan ilişkisinin boyutları Sühreverdî’nin İşrâkî tarzdaki bakış açısıyla ele alınmıştır. Çalışmanın amacı; olgu ve olaylar karşısında insanda meydana gelen idrakin nasıl gerçekleştiği, idrak güçlerinin işlevlerini nasıl yerine getirdiği ve insana etkisini ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışmada, nefs nedir, idrak kuvvelerinin görevleri nelerdir ve idrak nasıl gerçekleşir gibi sorulara cevap aranmıştır. Çalışmada, Sühreverdî’nin eserleri taranarak ilgili konuda elde edilen bilgiler temel alınmıştır. Elde edilen bulgularda filozofun tasavvuruna göre, yönetici nur olan nefsin akıl dâhil insanın idrak kuvvelerini yöneten cisimsiz bir cevher olduğu öne çıkmaktadır. İnsanın mevcut âlem hakkında dış idrak kuvveleri vasıtasıyla bilgi sahibi olması ve bu bilgiyi manevî âleminde etkin olan iç idrak kuvveleri vasıtasıyla yorumladığı filozofun temel tezleri arasında olduğu görülmektedir. Sühreverdî’nin, nefsin idrak güçleri düşüncesinde, eserlerinde de zikrettiği Antik Yunan filozoflarından ve Doğulu müteellih bilgeler diye tanıttığı düşünürlerden etkilendiği İslam felsefesinde ise en çok İbn Sînâ’dan etkilendiği görülmektedir.