On the Expression of Religious Experience

Dinî tecrübe, din felsefesinin son dönemlerde üzerinde daha fazla düşünülen ve tartışılan bir konusu olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, dinî tecrübenin mahiyeti ve özellikleri ana hatlarıyla sunulmaya çalışılmıştır. Çalışmamızın ana eksenini, dinî tecrübenin ifade şekilleri ve imkânları oluşturmaktadır. Bilindiği gibi, dinî tecrübenin başkalarına aktarılıp aktarılamayacağı tartışıldığı gibi, ifade edilmeye çalışılan dini tecrübenin hangi şekilde aktarılabileceği de tartışmalı bir konudur. Literatürde, dini tecrübenin ifadesi denince daha çok linguistik boyuta vurgu yapıldığı, diğer sembol ve göstergelerin yeterince vurgulanmadığı görülmektedir. Buna göre, dinî tecrübenin ifade imkânının sadece linguistik zeminde tartışılmasının yeterli olmadığı, onun sanatsal ve aktüel olarak sembolik bağlamda da tezahür ettiği, çalışmamızın vurgulamak istediği yönlerden biridir. Dinî tecrübenin ifade imkânı, linguistik açıdan ele alındığında ise, Walter Stace’in (ö.1967) dinî tecrübeyi ele alırken öne sürdüğü şiirsel dilin ussal-kavramsal dile nazaran özel bir ifade imkânı taşımadığı, şiir dilinin kavramsal dilin estetik bir formundan başka bir şey olmadığı görüşü eleştirilmiş; sembol ve mecaz dolayımı neticesinde doğan şiir dilinin dinî tecrübenin ifadesinde vazgeçilemez bir öneme sahip olduğu tezi öne sürülmüştür. Şiirdeki tekrara dayanan ritmik dilin ise sadece estetik bir çabanın sonucu olmadığı dile getirilerek mistik duyguların uyanmasında tekrarın ve ritmin önemi de vurgulanmıştır. Ayrıca bu bağlamda, Aynü’l-kudat Hemedanî’nin (ö.1131), dildeki kelimelerin dikey düzlemde, çok anlamlı olarak bir derinliğe sahip olduğu görüşüne de değinilmiş, bu görüşün bir bakımdan sembolik dile yaklaştığı iddia edilmiştir.