Klasik Türk Şiirinin Poetikasında Teşbihe Dayalı Bir Terkip: Yûsuf-ı Nazm

Edebiyatta şiir sanatı olarak adlandırılan poetika, neredeyse başlı başına bir şiir edebiyatı olan Klasik Türk edebiyatında şiir anlayış ve üsluplarını belirlemede kullanılan edebî bir terimdir. Klasik Türk şiirinde şiir sanatı üzerine düşünceleri daha çok divan dibacelerinde, tezkirelerin şair ve şiirle ilgili değerlendirmelerinde, mesnevilerin sebep-i telif bölümlerinde ve divanlarda şairlerin daha çok kendi şiirleri üzerine yaptıkları yorumları içeren şiirlerde görmekteyiz. Klasik Türk edebiyatında hemen hemen her şairin divan veya divançesi mevcuttur. Bir dönem edebiyatına ismini veren divanların etraflıca tetkik edilmesi klasik şiirin poetik özelliklerini ortaya çıkaracaktır. Eserlerde kullanılan kelime ve terkipler, bunlara yüklenen hayal ve imajlar, kullanılan kelimelerin niteliği ve bağlamda kazandığı anlamlar şairin ve şiirinin ayırıcı vasıflarını belirlemede etken olurken içinde bulunduğu edebiyat geleneğinin de sanat anlayışını gözler önüne sermektedir. Biz bu çalışmamızda Klasik Türk şiirinin poetik bir unsuru olduğunu düşündüğümüz “Yûsuf-ı nazm” terkibi üzerinde durarak bu kavramın Klasik Türk edebiyatı poetikasındaki yerini divanlar üzerinden tespit etmeye çalıştık. Bu amaçla yüzyıllara göre klasik Türk edebiyatı şairlerinin divanlarını inceledik. Giriş bölümünde poetika ve klasik şiirin poetikası hakkında kısa bilgi verdik. Edebî bir kavram olarak “Yûsuf” isminin şairlerce tercih edilen terkiplerine değindik. Ardından yüzyıllara göre “Yûsuf-ı nazm” terkibini şiirlerinde bir üslup olarak kullanan şairlerin bu kullanımlarını açıkladık. Bu şairlerin bu kavramı şiirlerinde hangi amaç doğrultusunda kullandıklarını tespit ettik. “Yûsûf-ı nazm” ibaresinin klasik Türk şiirinin poetikasında güzel şiiri yansıtan bir şiir üslubu olarak kullanıldığını gördük.