Devrim ve Savaş Bağlamında Hüseyin Cavid in Romantik Kahramanları

Azerbaycan edebiyatının 20. yüzyılın başlarındaki gelişimi oldukça karışık bir döneme tesadüf etmektedir. Dönemin önemli karakteristik özelliklerinden birisi romantik edebiyatın meydana gelmesi ve gelişim sürecidir. Bu hareketin önünde giden en önemli yazar, şair ve oyun yazarı Hüseyin Cavid’dir. Azerbaycan dramaturgi alanında yeni çığır açan Cavid, zengin edebî miras bırakmıştır. Eserlerindeki hayat malzemesi ve sanat içeriği tarih, etnografya, ahlâk, estetik, felsefe, folklor çalışmaları, edebiyat çalışmaları, tiyatro gibi pek çok renkli düşünce alanı için tükenmez bir hazinedir. Felsefi ve tarihi trajedileri, aile ve ev içi dramları üslup ve Yenilikçi yapısıyla Azerbaycan dramaturjisinde yeni bir sahne yaratmakla kalmamış, aynı zamanda ulusal tiyatro kültürünün gelişmesinde de önemli bir etki yaratmış ve "Cavid Tiyatrosu" olarak nitelendirilmiştir. Sovyetler Birliği'nde totalitarizmin korkunç döneminde Hüseyin Cavid, sosyalizmin "başarıları" hakkında yazmaya yanaşmıyor, Stalin'i ve Azerbaycanlı efendileri övmekten kararlılıkla kaçınıyordu. Bu nedenle bu kararlı şahsiyet Sibirya buzullarına sürgün edildi ve orada öldü. İlk eserleriyle kendisini edebiyat dünyasına tanıtan Cavid, piyesleriyle öne çıkmayı başarmıştır. Romantik bir üslubu olan Cavid, eserlerinde savaşları kınamış, savaş taraftarlarını eleştirmiş, insanlık konusunu en üst düzeyde analiz etmiştir. Hayata ve insanlara karşı romantik tutum, sanatsal ve felsefi genellemeler Cavid eserlerinin ana temasını belirlemiştir. Eserlerindeki kahramanlar savaşa itiraz eden, tüm insanlığı barışa sesleyen, dünyadaki kanın durmasını isteyen insanlardır. Ele alınan çalışmada Cavid’in öne çıkan piyeslerinde, “Azer”, “Şeyda”, “İblis”, “Topal Teymur”, “Prens” eserlerinde bu konular araştırılmış ve analiz edilmiştir.