Konformizmin toplumsal izdüşümü: Vicki Baum’un “Berlin Oteli” romanı

Dışsal bir dayatma olmaksızın kişinin davranış ve düşüncelerini çoğunluğa uyarlaması olarak tanımlanan konformizm veya uymacılık, sosyal psikolojinin inceleme alanına girer. Birlikteliliği ve biz duygusuyla motive olmuş dayanışmayı beraberinde getirmesiyle olumlu bir görüntü verse de bireyselliği tehdit eden ve özgürlüğü kısıtlayan yapısıyla olumsuz bir olgudur. Öyle ki konformizm kendiliğindenlik, orijinallik, yetenek, ahlaki cesaret gibi zenginlikleri yok eden dolayısıyla bireyi sıradanlaştıran, kalabalıklar içinde anonimleştiren bir yapıya sahiptir. Dışarıdan yönelen herhangi bir etki olmaksızın içselleştirebileceği gibi konformizm bazen de dışlanma, aşağılanma, aforoz edilme gibi dışarıdan bireye yönelen tehditleri bertaraf etme adına zorunlu olarak sergilenebilmektedir. Bu daha çok kendini savunma mekanizması olarak değerlendirmesi gereken bir durumdur. İster zorunlu isterse gönüllü olsun konformizmi benimseme insanlara bedeller ödemeyi dayatır. Çünkü seçimleri, kararları ve eylemleri ile kendi gerçekliğini inşa eden insan aynı zamanda seçtiği yaşamın sorumluluğunu da üstlenmekle yükümlüdür. Seçilen her yaşam kendi içinde belirli kuralları, düşünce biçimini ve eylemleri barındırır ve kişi bunlardan kaçma imtiyazına sahip değildir. Bunun en trajik deneyimini milyonlarca insan yakın tarihte Nasyonal Sosyalizmle yaşamıştır. Hitler’i iktidara taşıyan milyonlar bunun bedelini kendilerine dayatılan yaşamı dolayısıyla sahte benliklerle, kendi olamadan yaşamayı kabullenerek ödemiştir. Bu çalışmada, bir özgürlük sorunu olarak ortaya çıkan ve Nasyonal Sosyalizm dönemi insanında kimi zaman gönüllü kimi zaman zorunlu düşünce ve eylem biçimini tanımlayan konformizmin Vicki Baum’um Berlin Oteli romanındaki izdüşümleri tespit edilmeye çalışılmıştır.