Kapadokya Krallığı Döneminde Pınarbaşı

Eskiçağda Anadolu’ya gelen Asurlu Ticaret Kolonileri, Kayseri’de bulunan Kaniš Karum’u kendilerine merkez yapmalarıyla bölge önemli bir hale gelmiş ve dolayısıyla Pınarbaşı’nın da önemi artmıştır. Bu dönemde Pınarbaşı’ndan birçok ticaret kervanı ve ticaret yolu geçmiştir. Yazının da ticari ilişkiler vasıtasıyla Anadolu’ya gelmesi ile birlikte çivi yazısı özellikle Kaniš’te kullanılmaya başlanmıştır. Bu sayede Eskiçağda Kayseri ve dolayısıyla Pınarbaşı hakkında önemli bilgiler günümüze kadar ulaşmıştır. Anadolu’da Perslerin hâkimiyetinde kurulan yerel yönetimlere satraplar atanmış ve bunların Anadolu’daki en büyüğüne Kapadokya ismi verilmiştir. Büyük İskender'in, Persler ile savaşmasını fırsat bilen kral 1. Ariarathes, kendisini Kapadokya satrapı olarak ilan etmiştir. Kendisinden sonra gelen 3. Ariarathes, MÖ 255 yılında Grekçe “Basileos” unvanını kullanarak kral unvanını almıştır. Bu kral, Ariaratheia (Pınarbaşı) adlı bir yerleşim yerini daha da yaşanılır hale getirerek burayı krallığın başkenti yapmıştır. 3. Ariarathes’in yerine gelen 4. Ariarathes ise krallığın başkentini Mazaka’ya (Kayseri) taşımıştır. Anadolu’nun büyük bir kısmını adım adım gezen İskoç Arkeolog William Ramsay, 1888 yılında yayınladığı ''Anadolu'nun Tarihi Coğrafyası'' adlı eserinde Pınarbaşı (Aziziye) ilçesi ile ilgili bilgi vermekte ve bölgenin eskiçağlarda ve yakın zamanlarda aldığı isimlere değinmektedir. Ramsay, ayrıca Pınarbaşı’ndan geçen Tsamantos (Zamantı) Irmağı hakkında da bilgiler vermektedir. Strabon’un bahsettiği Karmalis Çayı’nın Malatya ili sınırlarından geçen Tohma Çayı olamayacağını ve Karmalis’in, Tsamantos olması gerektiğini delilleriyle açıklamıştır.