Türkiye ve Japonya’nın modernleşme süreçleri: Benzerlikler-farklılıklar

Türkiye ve Japonya, modernleşme sürecine 19. yüzyılda, yakın zamanlarda girmiş ve bu anlamda birbirine benzer deneyimler iki ülkedir. Batı dışı modernleşmenin ilk örneklerinden olmaları, devlet eliyle yukarıdan aşağı yürütülen hareketler olmaları söz konusu süreçleri birbirine benzeştirmiştir. İki ülke de Batı emperyalizminin tehditlerinden uzak durabilmek, devleti ayakta tutabilmek için böyle bir harekete girişmişler ve ulus-devlet kurma süreciyle modernleşmeyi eş zamanlı gerçekleştirmeye çalışmışlardır. Ancak uzak coğrafyalarda, başka başka tarihsel ve kültürel geçmişe sahip bu iki ülkenin modernleşirken yaşadıkları deneyimlerin çok temel farklılıkları olmasına yol açmıştır. Her şeyden önce Japonya’nın bir ada devleti olması, kültürel ve etnik olarak daha homojen bir toplum yapısına sahip olması, Türkiye’ye göre Batı’nın ve dolayısıyla onun emperyalist yayılım mesafesinden daha uzak olması modernleşme sürecini kolaylaştıran etkenler olmuştur. Türkiye ise Osmanlı İmparatorluğu’nun son yüzyılında başlattığı modernleşme hareketinde, çok uluslu, çok dinli ve çok dilli bir imparatorluk ve üstelik kapitalist Batı’nın en yakınındaki ülke olarak bu süreci çok daha zorlu şartlar altında yaşamış, Japonya’dan farklı olarak ulus-devleti kurmanın yanı sıra bir de sekülerleşme sürecini yürütmüştür. Bu çalışmada, işte iki ülkenin modernleşme sürecinde yaşadıkları deneyimde örtüşen ve ayrılan hususlar, bunların nedenleri irdelenmeye çalışılmıştır.