Birinci Ulusal Mimarlık Mirası ve Balıkesir’deki Örnekleri

1908-1930 yılları arasına tarihlendirilen Birinci Ulusal Mimarlık Akımı, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında batılılaşma ve modernleşme çabalarının mimari bir yansıması olarak ortaya çıkmıştır. Bu dönem, geleneksel Osmanlı mimarisinden uzaklaşma ve Batı mimarisiyle bütünleşme arayışının hakim olduğu bir geçiş evresini temsil etmektedir. Ancak bu geçiş, tamamen Batı mimarisinin taklidi şeklinde değil, aksine yerel ve ulusal unsurların Batılı formlarla sentezlendiği özgün bir mimari anlayışının doğmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı, özellikle İstanbul ve Ankara başta olmak üzere Anadolu'nun çeşitli yerlerinde inşa edilen yapılarla kendini göstermiştir. Bu yapılar, sadece klasik mimarlık fonksiyonlarını değil, aynı zamanda yenileşme hareketlerinin gerektirdiği okul, kamu yönetim yapıları, banka, postane ve istasyon gibi yeni fonksiyonları da barındırmıştır. Dönemin mimarları, çoğunlukla yurt dışında eğitim almış olsalar da, eserlerinde Klasik Osmanlı mimarlığına ait öğeleri kullanarak eklektik bir yaklaşım benimsemişlerdir. Özellikle cephelerde belirginleşen bu akımın örnekleri, Anadolu'nun pek çok kentinde görülebilmektedir. Bu makale, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı sürecinde Balıkesir'de inşa edilen mimari örneklerin günümüzdeki koruma durumlarını incelemektedir. Bu inceleme, söz konusu yapıların mimari miras olarak değerlendirilmesi ve korunması meselesini merkeze alarak, Balıkesir özelindeki durumu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bir geçiş döneminin önemli unsurları olan bu yapıların korunması, hem mimari tarihimizin anlaşılması hem de kültürel mirasımızın gelecek nesillere aktarılması açısından önem taşımaktadır.