İç Savaş ın Yetimhaneleri: Yannis Atzakas ın Otobiyografik Romanı Denizin Bulanık Dibi

Yetim ve kimsesiz karakterler modern edebiyatta çok sık işlenir ve bu karakterlere ait hayatta kalma hikâyeleri, “yetişme” romanlarının güçlü örneklerini oluşturur. Buna karşılık, yetimhaneler, çocuk yuvaları, yetiştirme yurtları, anlaşılır bir şekilde edebiyatta daha az işlenen konular olagelmiştir. Bunun bir nedeni yetimhanelerin, eserlerin üretildikleri toplumda var olan kolektif ve bireysel hassasiyetlerle olan yoğun ilişkisidir. Yazı boyunca ele alınan Yunan edebiyatından Yannis Atzakas’ın Tholos Vithos (Denizin Bulanık Dibi) adlı otobiyografik romanı da arkasını iç savaş gibi yoğun toplumsal bir travmaya dayar. Bu toplumsal travma, hâliyle, konunun konuşulmasını ve işlenmesini zorlaştıran bir etmen olmuştur. Yazının amacı, suskunlukla geçiştirilen böylesi bir toplumsal ve bireysel travmanın Atzakas’ın romanında görünür olduğu noktaları bireysel ve kolektif bağlamda inceleyip Althusser’in “devletin ideolojik aygıtları” olarak sorunsallaştırdığı kavram üzerinden irdelemektir. Althusser’in kavramı çerçevesinden bakıldığında, devlet ve bireyin kesiştiği mekânlar olarak yetimhaneler ideolojinin kendini güçlü şekilde gösterdiği yerlerdir. Dayatmanın ve direnişin iç içe geçtiği bu mekânlar Atzakas’ın roman karakterinin yetişkin ve çocuk olarak ikiye bölünmesine neden olur. Yunan İç Savaşı’nın bir sonucu olarak Yunan Kraliçesi Frederika tarafından kurulan farklı pedopolislerde, yani çocuk yuvalarında altı yıl geçiren roman karakteri Yannis Arhondis’in bu ideolojik mekânlarda geçirdiği yıllar travmatik deneyimlerinin merkezini oluşturur. Bu deneyimler onu farklı yetimhanelerdeki çocukların deneyimine de yakın kılar.