A Fal-Nâme Written in Late Period Chagatai Turkish

Türk kültüründe fal bakma oldukça çeşitli pratikleri olan bir uygulamadır. Gök cisimleri, hayvanlar, insan organları ve rüya gibi birçok farklı unsurla fala bakılmıştır. İslam öncesi dönemde kullanılan fal pratikleri kıtlık veya bolluk durumu ile özellikle savaşların nasıl sonuçlanacağı konusunda kullanılmıştır (Gümüş, 2021, s. 8). İslam’a geçişle birlikte bu konuda yeni fal bakma pratikleri ortaya çıkmış bilhassa Arap harfleriyle kura falı yaygınlaşmıştır. Burada dikkat çekici olan husus kura falında tek noktaya odaklı olmayıp şahıs, gök cisimleri ve burçlar gibi farklı fal pratikleri olarak kullanılan unsurların hepsinin aynı anda kullanılmasıdır. Bunun yanında her kuranın Kur’anı Kerim’e dayandırılarak açıklanması ve anlanlandırılması oldukça ilginç bir pratik olarak ortaya çıkar. Bu usulün kullanılması Kur’anı Kerim’in İslam’ın temel kaynağı olarak açıklanan falın doğruluğunu ortaya koymaya yönelik olduğu söylenebilir. İncelenen metinde de bu durum açık biçimde görülmektedir. Çağatay Türkçesi dil, din ve edebiyatın her alanında ciddi bir eser yekûnunun ortaya çıktığı dönemdir. Astrolojiye dair metinler de burada hatırı sayılır bir miktardadır. Bu çalışmada MGIMO Üniversitesi Nadir Kitaplar Müzesi’nde 270 numarada muhafaza edilen yazma üzerine inceleme yapılacaktır. Söz konusu yazma Arap harfleriyle düzenlenen harf terkiplerine göre “kura falı” tarzında yazılmıştır. Harf terkiplerine göre iyi veya kötü talihe dair açıklama ve anlamlandırmada da Kur’an-ı Kerim esas alınmıştır. Fonetik, morfolojik ve imlaya dair dikkat çeken ve metni müstakil bir yere konumlandıran özellikler görülmektedir. Metnin yazı çevrimi çalışmanın sonuna eklenmiş ayrıca gramere dair dikkat çeken tüm unsurlar örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.