Meander: Sonsuz Çizginin Tarihsel ve Sanatsal Değerlendirilmesi

Tarih boyunca kültürlerin kullandığı birtakım semboller günümüze değin kesintisiz bir şekilde kullanılmıştır. Bu kadim sembollerden biri de meander motifidir. Sonsuzluk, birlik, yaşam döngüsü, koruyuculuk vb. anlamları içeren bu sembolün gamalı haç, kesik meander, ağaç meander vb. versiyonlarının olduğu çeşitli eserler üzerine işlenen meander motiflerinden anlaşılmaktadır. Hemen hemen tüm kültürlerde görülen ve Paleolitik dönemden günümüze kadar gelen bu motifin tapınak ve mezarlarda da işlenmesi nedeniyle bir kutsiyet taşıdığı anlaşılmaktadır. Dünyanın en uzun devletlerinden biri olan Bizans; çizgi ve ahengi, şekil güzelliği ortaya çıkarmakta süsleme sanatını kullanmıştır. Bu sanatta bitkisel, geometrik ve figüratif kompozisyonlarla çeşitlilik sergilenmiştir. Özelliklede geometrik kompozisyonlar içerisinde kendine yer edinen meander motifi; anıtsal yapılarda antikite kökenli motif olarak uygulanmıştır. Benzer motifin Türk İslam süsleme sanatlarında da işlendiği görülmektedir. Asya’da yaygın kullanılmış en eski semboller arasında yer alan motif, gamalı haç veya svastika olarak da çeşitli isimlerle kullanılmıştır. Tek bir şeridin köşeli kıvrımlar meydana getirmesiyle oluşan motif, birbirini kesen iki şeritle işlenmesiyle daha zengin bir görünüme kavuşturulmuştur. Zikzak çizgilerinin enine ve boyuna tekrarlanmasıyla da daha girift motifler elde edilmiştir. Geometrik süsleme çeşidi içerisinde genellikle bordürlerin süslemesinde kullanılmasının yanı sıra sanatçılar sonsuz yüzey motifi olarak da yüzeylere işlemiştir.