Orta Oyununun Nöro-Kültürel Tip Davranış Kalıbı Çerçevesinde İncelenmesi

Halk edebiyatı içerisinde önemli bir yeri olan orta oyunu yüzyıllar boyunca halkın kültürel belleğinde kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Oyunun temeli zıtlıklar üzerine kuruludur. Geleneksel Türk tiyatrosunda yer alan orta oyununun iki temel karakteri olan Kavuklu ve Pişekâr karakterleri de birbirinin zıddıdır. Bu zıtlık oyunda gerçeklik hissini kuvvetlendirir çünkü dil göstergeleri zıtlıklar üzerine kurulmuştur. İnsanlar için bir göstergenin gerçek olduğunun kabul edilmesi ancak onun zıttı başka bir gösterge ile karşılaştırılmasıyla mümkündür. Bu iki karakter arasındaki zıtlık aynı zamanda oyuna mizahi bir özellikte kazandırmakta bu da oyunun bütünlüğünü sağlamaktadır. Çağımız bilim dünyasında meydana gelen hızlı değişim kültürel ürünlere de bakış açısının değişmesini sağlamıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı orta oyununun ana karakterlerinden Kavuklu ve Pişekâr’ın nöro-kültürel tip davranış kalıbını doküman analizi yöntemi vasıtasıyla incelemektir. Bu doğrultuda halk anlatılarında yer alan tipler ile gerçek hayatta ortaya konan insan davranışları gözlenerek 20 maddeden oluşan nöro-kültürel tip davranış kalıbı modeli geliştirilmiştir. Her iki tip ayrı ayrı analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlara göre Kavuklu’nun sağ beyin, Pişekâr’ın ise sol beyin teorisine göre özellikler taşıdığı tespit edilmiştir.