Âşık Davut Sularî’nin “Muhammed Ali Kendidir” Başlıklı Deyişinde İnisiyatik Ölüm ve Diriliş

Bu makale, XX. yüzyıl âşıklık geleneğinin önde gelen temsilcilerinden Âşık Davut Sularî’nin “Muhammed Ali Kendidir” başlıklı deyişini, inisiyasyon sürecine ait bir motif olan “inisiyatik ölüm ve diriliş” bağlamında genelden özele inen bir yöntemle incelemektedir. İnisiyasyon; kabile inisiyasyonlarında biyolojik erginlenmeyi, dinî inisiyasyonda profan düzlemden kutsal bilgiye geçişi, büyülü-şamanik inisiyasyonda ise büyülü güçlerin elde edilmesini sağlayan bir dönüşüm sürecidir. “İnisiyatik ölüm ve diriliş” ise eski benliğin çözülüp hakikate yönelen yeni bir kimliğin doğuşunu temsil eden sembolik bir deneyimdir. Bu zeminden hareketle hem bade içmiş bir âşık hem de Alevi dedesi kimliğiyle Davut Sularî, dinî ve büyülü-şamanik inisiyasyon biçimlerini birleştiren bir eşik kimlik olarak değerlendirilmektedir. Sularî’nin geçirdiği inisiyasyon biçimlerini yansıttığı tespit edilen bu deyiş, “Deyişte Kutsal Çağrı”, “Deyişte İnisiyasyon Öncesi Sınav”, “Deyişte İnisiyatik Ölüm” ve “Deyişte İnisiyatik Diriliş” olmak üzere dört başlıkta incelenmektedir. Bu başlıklarda sırasıyla deyişteki motifler aracılığıyla âşığın kutsal varoluş alanına nasıl geçtiği, görevle donanmadan önce metafizik düzlemde nasıl sınandığı, benliğinin çözülerek nasıl yeniden kurulduğu ve dirilerek kutsal görevle nasıl donandığı açıklanmaktadır. Âşığın, kendi tecrübesini anlatırken Alevi-Bektaşi edebiyatına özgü motifleri kullandığı ve şamanlaşma sürecinde görülen inisiyasyon aşamalarının bir benzerini aktardığı saptanmıştır. Böylece deyişin “inisiyatik ölüm ve diriliş” sürecini içeren büyülü-şamanik bir inisiyasyon bildirisi olarak âşığın hakikate erişini ve kutsal bilginin taşıyıcısı oluşunu edebî düzlemde yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır.