Eski Türkçe Kara Bodun/Bodun Kara İkilemesinin Semantik Eşdeğerleri

Eski Türkçe dönemi metinlerinde sıklıkla kullanılan ķara bodun/bodun ķara ikilemesi “halk, millet, toplumun yönetilen kısmı” gibi anlamları karşılamaktadır. Bu ikilemenin bileşenlerinden biri olan ķara sözcüğünün renk adı olan “siyah” anlamındaki kara sözcüğü ile bir ilgisinin olmadığı, müstakil olarak “halk, millet, toplum” anlamları taşıyan bir sözcük olduğu, önceki çalışmalarda ortaya konmuştur. Türk dilinin tarihî dönemlerinde yazılmış metinlerde bu ikilemenin semantik eşdeğeri olan ve benzer yapıda kurulmuş ikilemeler kullanılmıştır. Bu makalede, ķara bodun/bodun ķara ikilemesinin semantik eşdeğeri olarak farklı dönem ve kültür çevrelerinde yazılmış metinlerde “halk, toplum, millet” anlamlarında kullanıldığı tespit edilen il kün/él kün/el gün, il kün bodun, ulus bodun, il bodun, él ulus/ulus él, kara ulus, ĥara él, el alem, el oba ikilemeleri ayrı ayrı ele alınarak örneklerle incelenmiştir. “Halk, millet, toplum” anlamları taşıyan bu ikilemelerin farklı muhitlerdeki metinlerde tespit edilmesi bu anlamların karşılanmasında bir sözcük yerine ikilemelerin tercih edilmesi dikkat çekicidir. Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Tarihî Kıpçak Türkçesi (Codex Cumanicus ve Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesi metinleri), Doğu Türkçesi, Tarihî Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi dönemlerine ait metinlerde tespit edilen örnekler incelenmiştir. Türk dilinin tarihî dönemlerinden alınan bu metinlerin ilgili bölümleri çeviri yazı ve Türkiye Türkçesine aktarımlarıyla birlikte verilmiştir.