Anemurium Büyük Hamam-Palaestra Kompleksi Üzerine Genel Bir Değerlendirme

Dağlık Kilikya Bölgesi’nin önemli liman kentlerinden biri olan Anemurium, günümüzde Mersin ilinin Anamur ilçesinde, Akdeniz kıyısında yer almaktadır. Kente; batısında nekropol alanının yer aldığı dağlık arazi, kuzeyinde Sultansuyu Çayı, güneyinde Anamur Burnu ve doğusunda Akdeniz doğal sınır oluşturmaktadır. Yerleşim dokusu topoğrafyanın sunduğu olanaklar doğrultusunda şekillenmiş olup kamusal yapılar ile konut alanları daha çok Aşağı Şehir olarak adlandırılan düzlük kesimde yoğunlaşmıştır. Anemurium’da Hellenistik Çağ’dan Orta Çağ’a kadar uzanan geniş bir yerleşim sürecinin varlığı bilinmektedir. Özellikle MS 2-3. yüzyıllarda kentin kuzeye doğru genişlediği ve bu süreçte çok sayıda kamu yapısının inşa edildiği anlaşılmaktadır. Anemurium’da bilinen beş hamamdan biri olan Büyük Hamam, Roma İmparatorluk Dönemi hamam mimarisine dair sunduğu plan, teknik ve işlevsel verilerle öne çıkmaktadır. Yapı, sur duvarının hemen kuzeyinde yer almakta ve doğusundaki palaestrayla birlikte bir kompleks oluşturmaktadır. Hamam, dokuz mekana sahiptir. Frigidarium, tepidarium, caldarium ve praefurnium bölümleri klasik Roma hamam planlamasına uygun biçimde konumlandırılmıştır. Palaestra ise mozaik döşemeli avlu ve portiko ile donatılmış olup hamamla doğrudan bağlantılıdır. Yapıda beşik tonozlu çatılar, apsisli mekanlar ve yerel moloz taş duvar örgüsü dikkat çekmektedir. İç mekanlarda mermer kaplama izleri, mozaik zeminler ve bazı noktalarda yazıtlı panolar görülmektedir. Büyük Hamam’da üç inşa ve kullanım evresi tespit edilmiştir. İlk iki evrede yapı özgün hamam işlevini sürdürmüş, Geç Antik Çağ’da ise atölye, depo ve endüstriyel üretim alanlarına dönüştürülmüştür. Seramik, sikke ve epigrafik buluntular, yapının MS 3. yüzyılda inşa edildiğine işaret etmektedir. MS 4. yüzyılda ise hamamın kullanım dışı kaldığı düşünülmektedir. Büyük Hamam, palaestralı tasarımıyla Roma İmparatorluğu’nun büyük merkezlerinde geliştirilen klasik hamam-palaestra modelinin, yerel mimari geleneklerle birlikte uyarlanabildiğini ortaya koyması bakımından önemli bir örnektir.