GÜNAH KEÇİLİĞİ İLE BİTİK ERKEKLİK ARASINDA: OĞUZ ATAY’IN “BABAMA MEKTUP”U

Modern Türk Edebiyatında erkeklik krizleri özellikle bireyin iç dünyasına yönelen anlatılarda daha görünür hâle gelir. Oğuz Atay’ın Babama Mektup’unda baba figürü, bir yandan otoriter duruşuyla oğulun duygu dünyasına erişim sağlayamayan diğer yandan ise içtenliğiyle oğulun imrendiği çelişkili bir karakter olarak sunulur. Babanın ölümünden iki yıl sonra yazılan mektup, oğulun babayla bir yandan dertleştiği diğer yandan arzu ettiği kişi olamamanın sorumluluğunu babaya yükleme çalıştığı özellikler gösterir. Bu bağlamda oğul babasına duyduğu sevgi, öfke, hayranlık ve suçlama arasında gidip gelirken onu sık sık “günah keçisi” ilan etmekten kendini kurtaramaz. Çalışmada mektup, oğulun babayı kendi erkeklik krizlerinin bir tür “günah keçisi” olarak konumlandırma çabası etrafında ele alınarak bu durumun metne nasıl yansıdığı tartışılacaktır. Nitekim babasıyla yalnızca otoritesi üzerinden ilişki kurabilen oğul, erkeklik inşa sürecinin ihtiyaç duyduğu duygusal yakınlık ve paylaşımdan yoksun bir süreç geçirmiş ve babanın erkekliği oğul için âdeta gözlemlenen bir temsil hâline gelmiştir. Bu durum oğulun bakışında babayı bir yandan özdeşleşilecek diğer yandan kaçınılacak bir figür hâline getirirken baba-oğul arasındaki ilişki, oğul için ikilemler üzerine kurulu bir hâle gelmiştir. Bu bağlamda çalışmada erkeklik inşasının ihtiyaç duyduğu rol model ve özellikleri üzerinde durularak bunların yokluğu durumunda erkek çocukların/gençlerin yaşadığı karmaşanın onları “bitik erkeklik”e nasıl sürüklediği incelenecektir. Ayrıca mektupta oğulun yaşadığı karmaşa, baba hakkındaki duygu ve düşüncelere dair ortaya çıkan ikilik, suçlama ile takdirin metin boyunca yan yana oluşunun ortaya çıkardığı kararsız/belirsiz yapının “günah keçisi” kavramıyla olan yakın ilişkisi üzerinde durulacaktır. Böylece oğulun erkeklik inşasının ataerkil döngüler içerisinde nasıl tekrarlandığı ve “bitik erkeklik” ile “günah keçiliği”nin bu sürecin ortak kaderine nasıl dönüştüğü tespit edilmeye çalışılacaktır.