SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ

Fenomenoloji, her düşünce ve eylemin ve dahi bilimsel çalışmaların ardında onları önceleyen düşünce özlerinin bulunduğu iddiasına sahip bir felsefedir. Bu bağlamda felsefecilere bu felsefeyi benimseyen sosyal bilim insanlarına, yaşamların ortaklığında kurulan evrensel anlamlar olan bu “öz”leri, diğer bir deyişle yönelimleri ve idealleri ortaya çıkarmak için bir çağrıda bulunur. Bu çağrı hemen karşılık bulur ve fenomenoloji sosyal bilimlere değişik şekillerde uyarlanır. Nesnelere verilen anlamı, insanların bilinçleri üzerinden işleyen yapıyı ortaya çıkarmak amacıyla kuramlardan uzak durarak betimlemek birçok sosyal bilim insanını etkileyen radikal bir yaklaşım haline gelir. Ancak fenomenolojinin sosyolojideki kullanımının paradigmasına uygun bir şekilde yapıldığını söylemek mümkün değildir. Bu eleştirel tespitten hareketle, bu (ilk) makalede, sosyolojideki fenomenolojiyi köklerine döndürmek ve nitel araştırmaların bir deseni ya da yöntemi konumuna indirilmekten kurtarmak adına onun ontolojisini, kendine özgü idealizmini, öz ve ideal apriori (önsellik) anlayışını, öznelerarasılığı ve yönelimselliği ayrı bölümler altında inceleyerek ortaya koyuyorum. Daha sonra ontolojisinin isimsizliğini sorunlaştırarak ona alternatif isimler öneriyor, aralarından birisini öne çıkartıyorum. Husserl’in geniş ve ayrıntılı felsefesinin altında, zaman zaman açıkça ortaya koyduğu dünyaya yönelik çarpıcı bir bakış yatar. İncelemelerimi Husserl’in bu bakışını “fenomenolojinin fenomenolojisi” yaklaşımıyla, yani onun “yönelimselliği”ni, dünya hakkındaki temel bakışını gün ışığına çıkartarak yapmaya çalışıyorum. Bu makalenin önemi, sosyologlara, fenomenoloji felsefesini birincil kaynaklardan ve daha anlaşılır bir dilde sunmasının yanı sıra, sosyolojideki ontolojisini hem felsefesiyle hem filozofuyla aynı hizada anlatmaya ve konumlandırmaya çalışmasından kaynaklanır.