KYBELE, MİDAS, SANAT: BOĞA FİGÜRÜNE FRİG PENCERESİNDEN BİR BAKIŞ

Boğa figürü, Paleolitik Çağlardan günümüze kadar din, siyaset, astronomi gibi yaşamın pek çok alanında kullanılmıştır. Birbirinden farklı ve birbirine zıt kavramları sembolize eden boğa, daha çok erkeklik, kadınlık, doğurganlık, ölüm ve yaşamın imgesi konumundadır. Ay, Güneş ve Fırtına tanrıları gibi farklı niteliklere sahip tanrılarla bağlantısı olduğu görülmektedir. Boğaya atfedilen bu anlamlar, sanat eserleri üzerinde hayat bulmuş ve günümüze ulaşmıştır. Anadolu Demir Çağ uygarlıkları içerisinde yer alan, Frig Uygarlığı da boğanın sanatsal ve sembolik kimliğine ev sahipliği yapan topluluklar arasında yer almaktadır. Frig Uygarlığı kapsamında boğa figürüne sanatsal düzlemde yaklaşıldığında çanak çömleklerden orthostat kabartmalara ahşap eserlerden mimari elemanlara kadar pek çok eser üzerinde yer alan boğa betimlerine yer verildiği görülmektedir. Bu çalışmada boğa figürünün Frig kültüründeki yeri ve önemi arkeolojik verilerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen veriler, boğanın, Frig inanç sisteminde önemli bir figür olduğunu göstermektedir. Ana Tanrıça Kybele’nin kutsal hayvanlarından biri olan boğa; bolluk, bereket ve üreme kavramlarıyla ilişkilendirilmiştir. Tanrıça adına düzenlenen Taurobolium törenlerinde kurban hayvanı sıfatıyla yer almıştır. Boğa kanıyla gerçekleştirilen ve bir ritüel çerçevesinde yapılan bu törende boğa, aynı zamanda yeniden doğuş simgesi olarak da kullanılmıştır. Ana Tanrıça Kybele dışında Frig Güneş Tanrısı Sabazios ve Fırtına Tanrısı Attis/Baba/Tata/Atas da boğa ile özdeşleştirilen tanrısal figürler arasında yer almaktadır. Assur yazılı belgelerinde “Muşkili Mita” olarak tanımlanan Kral Midas’ın boğa ile olan ilişkisi ise boğa figürünün yalnızca dini bir unsur olmadığını da gözler önüne sermektedir. Bu durum Frig kültüründe boğa kanının hem yaratıcı hem de yıkıcı gücü simgelediğini göstermesi bakımından da ayrıca önemlidir. Taurobolium törenlerinde hayat veren boğa kanı, Kral Midas tarafından tam tersi şekilde kullanılmıştır.