Fuzûlî ve Nedîm’in Gazellerinin Duygu Analizi Karşılaştırması

Duygular, şiir sanatının temel bileşenlerinden biridir. Şairin bu duyguları hangi oranda, ne çeşitlilikte ve nasıl bir düzen içerisinde kullandığı, onun edebî kişiliğini şekillendirir. Soyut bir olgu olan duyguların şiirde ölçülebilir hâle gelmesi ise duygu analizi yöntemleriyle mümkündür. Bu çalışmada, klasik Türk şiirinin iki önemli ismi olan Fuzûlî ve Nedîm, farklı dönemleri ve üslupları temsil eden örneklem olarak seçilmiştir. Her iki şairin divanlarından sistematik biçimde onar gazel seçilmiş; Robert Plutchik’in “Duygular Çemberi” modeli temel alınarak mısra düzeyinde duygu analizi yapılmıştır. Tespit edilen duygular yoğunluklarına göre puanlanmış ve tablolarla görselleştirilmiştir. Böylece soyut bir içerik olan duygu, istatistiksel verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir. Bulgulara göre Fuzûlî’nin gazellerinde aşk, hayranlık ve hüzün baskın olup olumlu duyguların oranı olumsuze kıyasla daha yüksektir. Ayrıca Fuzûlî’nin gazellerinde duygusal akış, aşk-güven-teslimiyet döngüsü içinde düzenli ve döngüseldir. Nedîm’de ise coşku, neşe ve hayranlık gibi olumlu duygular hızla endişe, beklenti ve hüzne dönüşebilmektedir. Her iki şair, yaşadıkları dönemin sosyal ve kültürel atmosferini şiirlerinde duygusal olarak yansıtmış olup bu farklılıklar nicel verilerle de teyit edilmiştir. Çalışma, klasik Türk şiirindeki duygusal yapıların nicel yöntemlerle analiz edilebileceğini ve Plutchik’in teorisinin edebiyat araştırmalarında da işlevsel olduğunu göstermektedir.