Tüsterî’den (Ö.283) Konevî’ye (Ö.673) İşârî Fatiha Yorumları: Tefsir’den Müşâhede Yöntemine Yorumlamanın Seyri

Hz. Peygamber’le başlayan, züht ve takvâ nitelikli tasavvufî/işârî yorumlar tefsir ilminin gelişmesine paralel olarak nitelik ve nicelik yönden değişmiştir. Şifâhi gelenekle aktarılan işârî yorumlar Tüsterî’yle birlikte müstakil tefsirler içinde vücud bulmaya başlamışsa da Tüsterî’nin Fatiha tefsirinde bu yön öne çıkmamıştır. Sülemî ile devam eden süreçte sûfî amelî yorumlardan oluşan işârî tefsir, Kuşeyrî’de zâhir ve bâtın çelişmezliği üzerine bina edilen amelî te’ville varlığını sürdürmüş, Gazâlî’de Hikmet arayışlarına yönelmiş, Ruzbihân Baklî ile Kurân’ın letâif hazinelerinin ortaya çıkarılması amaçlanmış, Dâye ile harflere anlam libası giydirilmiş, sıfatlarla ilişki kurulmuş, İbn Arâbî ile bu ilişki insan-varlık-Tanrı münasebetine dönüştürülmüş, sembolik bir dil ile bu münasebet açıklanmış, Konevî ile de  bu süreç sonraki nesillere taşınmıştır. Netice itibariyle Fatihâ yorumları bu süreçte tefsirden müşahede yöntemine doğru ilerlemiştir. Çalışmamızda Tefsir Edebiyatında Tüsterî’den Konevi’ye kadar Fatiha Süresinin işarî yorum bağlamında uğradığı değişimlere değinilecektir.