Heroines Silenced by Violence in the Novels of Buket Uzuner

Geleneksel toplumlarda cinsiyete ilişkin eşitsizliklerin en önemli gösterenlerinden biri kadınların uğradığı şiddettir. Erkek egemen zihniyetin hâkim olduğu bu toplum yapısında iktidarı, ortak erkeklik değerlerine sahip erkekler elinde tutmaktadır. Erkeğin kadından üstün olduğu anlayışının benimsendiği kültürlerde, kadınların ezilmesi ve ikincil bir konumda olması görmezden gelinen toplumsal meseleler arasındadır. Kadınların her türlü yapıp etmelerinin denetlenmesindeki ve sınırların dışına çıkan edimler nedeniyle cezalandırılmalarındaki en önemli faktör cinsiyetleridir. Her şeyin eril ve dişil karşıtlığına indirgenmesi, cinsiyetler arasındaki ilişkilerin bu farklılıklar üzerine inşa edilmesi kadını baskının nesnesi hâline getirmektedir. Bu indirgemeci zihniyet; erkeğe saygınlık kazandıracak gösterişli, cesaret gerektiren rolleri ve bu rolleri sergileyebileceği sınırsız bir alan sunarken kadını değersiz, beyhude, tekrara dayalı işlere bağlı rollerle sınırlı bir alana hapseder. Cinsiyet kimliklerinin oluşmasında bu alçaltılmış ve yüceltilmiş kabuller, belirleyici bir niteliğe sahiptir. Erkek ve kadın olarak kavranan bireylere atfedilen özellikler ve buradan hareketle oluşturulan söylemler, gücü elinde tutan erkeğin her alanda kadınlar üzerinde egemenlik kurmasını sağlar. Cinsiyetler arasındaki iktidar ilişkileri, bu ilişkilere bağlı olarak gelişen toplumsal cinsiyete dair eşitsizlikler, kadınları şiddetin farklı yüzleriyle karşı karşıya getirmektedir. Erkek egemen toplumlarda şiddet, kadını kontrol altında tutmak için iktidar sahiplerinin sıkça başvurduğu araçlardan biridir. Kadınlar şiddete rağmen var olabilmek için sessizliğe sığınarak cinsiyetlerinin neden olduğu dezavantajlı bedenlerini görünmez kılmak zorunda kalabilmektedir. Buket Uzuner; toplumsal cinsiyet meselesine, ataerkil toplumlarda kadınların yaşadığı sıkıntılara kurgunun imkânları dâhilinde farklı açılardan dikkat çeken yazarlar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada toplumsal cinsiyet eleştirisinden hareketle Uzuner’in romanlarındaki şiddete maruz kalan, cinsiyete dair eşitsizlikler karşısında sessiz bırakılan, yaşamak için suskunlaşan kadın kahramanlar incelenecektir.