Dış Borç ve Döviz Kuru Arasındaki Uzun ve Kısa Dönem İlişkiler: Türkiye Örneği

Gelişmekte olan ekonomiler için dış borçlanma, kalkınmanın finansmanında önemli bir kaynak olmakla birlikte, makroekonomik istikrar üzerinde ciddi riskler de barındırmaktadır. Bu sebeple çalışmada, Türkiye ekonomisinde 1990-2023 dönemini kapsayan yıllık verilerle dış borç stoku ve döviz kuru arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkilerin ortaya konulması amaçlanmaktadır.  Çalışmanın analizinde değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisini test etmek için Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış (ARDL) sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Analizde, nominal döviz kuru bağımlı değişken olarak ele alınırken, gayri safi yurtiçi hasılaya oranla dış borç stoku, enflasyon oranı ve politika faiz oranı bağımsız değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. ARDL sınır testi sonuçları, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını göstermektedir. Uzun dönem analiz bulguları ise, dış borç stokundaki artışların nominal döviz kurunu artırıcı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Analiz sonucunda, enflasyonun döviz kuru üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi bulunurken, politika faiz oranının ise negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Hata düzeltme modeli (ECM) sonuçları ise, kısa dönemde meydana gelen bir dengesizliğin yaklaşık %65’inin bir sonraki dönemde düzeldiğini ve sistemin uzun dönem dengeye yakınsadığını göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de dış borç yönetiminin ve borcun bileşiminin döviz kuru istikrarı için kritik öneme sahip olduğunu ve para politikasının da bu dinamikler üzerindeki etkinliğinin önemli olduğunu ifade edebiliriz.