AN LUSHAN-SHİ CHAOYİ İSYANI SIRASINDA TÜRKLER VE UYGURLAR (755-762)

Bu makale, Ashina Congli idaresindeki Tang karşıtı isyancıların kuvvetlerine karşı 756 yılında gerçekleşen ilk müşterek Uygur-Tang askerî harekâtını yeniden tarif etmek için Çin kaynaklarının kayıtlarını inceliyor. Ashina Congli, 742-744'te Uygur kağanlarının yükselişi esnasında birçoğu Çin'e kaçan ve Tang ordusunda askerî vali An Lushan (Roxan) kumandasında görev yapan Türk hâkim boyu 'Ashina'nın mensubu idi. Sonra, 755'te Tang Hanedanı'na isyan ettiğinde Ashina Congli evvela onu destekledi ve imparatorluk kuvvetlerine karşı savaştı. Mamafih, az zaman sonra Ashina Congli isyancıların ordugâhını terk etti fakat Tang imparatorluk ordusuna katılmadı: bunun yerine Ordos'ta, Uygur Kağanlığı hududunun yakınında konuşlandı. Tang imparatoru, Uygur idarecilerinden askerî yardım istediğinde bu, Ashina Congli'nin birliklerine karşı yapıldı. Makalenin yazarı, kuvvetleri, müşterek Uygur-Tang askerî harekâtının hedefi hâline gelen Ashina Congli figürüne ilk defa dikkat çekiyor. Bu, An Lushan ve haleflerinin isyanı esnasında (755-762), Uygur ordusunun Tang Çini'nin topraklarına ilk askerî yürüyüşüydü. Uygur ordusunun kağan (El Etmiş Bilge Kağan/Bayan Çor) tarafından idare edilmesi, askerî harekâtın son derece ehemmiyetini gösterdi. Müşterek Uygur-Tang askerî harekâtı hakkındaki Çince kayıtların tahlili, yazarın, Ashina Congli'nin ortadan kaldırılmasının Uygurların kendi menfaatleri olduğu neticesine varmasına izin verdi çünkü o Türk hâkim boyunun bir temsilcisi olarak Ashina boyunun bozkırdaki kuvvetini ihya için Uygur Kağanlığı'nın topraklarına dönebilirdi. Tang Hanedanı ve Uygur idareci boyu Yaglakar olarak iki hanedanın menfaatlerinin tevafuku, kuvvetlerini birleştirmelerine ve Ashina Congli'nin her iki hanedan için oluşturduğu tehdidi ortadan kaldırmalarına izin verdi. Bu makale, Ashina Congli'nin hikâyesini, Türklerin ve Uygurların (Oğuz) An Lushan-Shi Chaoyi İsyanı'na dahil olmaları noktasına yerleştiriyor.