Doğal Afet-Milli Güvenlik İlişkisi: Türkiye’nin Deprem Yönetimi Politikalarının Milli Güvenlik Riskleri Bağlamında Araştırılması

Son yıllarda doğal afetler, karmaşık ve birbiriyle bağlantılı krizlere dönüşmüştür. Sosyoekonomik problemleri derinleştiren doğal afetler, can ve mal kaybı gibi sonuçları yanında, uzun vadeli ve yapısal tehditler doğurma potansiyeli taşır. Bu nedenle doğal afet yönetimine daha geniş bir perspektif kazandırılması zaruridir. Bu çalışmada Türkiye’de doğal afetlerin milli güvenlik riski olarak tanımlanıp tanımlanmadığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Teorik çerçeve, Kopenhag Okulu’nun, güvenlik kavramının çerçevesini genişleten ve derinleştiren teorik yaklaşımından yararlanılarak oluşturulmuştur. Buna göre bireyin, toplumun ve çevrenin korunmasına vurgu yapacak şekilde dönüşen güvenlik paradigmasının, afet yönetimi politikalarında da merkezine alınması gerekmektedir. Araştırma, nitel olarak içerik analiziyle tasarlanmıştır. Araştırmada AFAD’ın ürettiği -ve araştırma esnasında yürürlükte bulunan- Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP), Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) ve Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Planı’nda (UDSEP) yer alan, depremle mücadeleye yönelik toplam 484 eylem cümlesi tematik analiz kullanılarak kodlanmıştır. Bunlardan %88’inin (425 adet) geleneksel deprem risklerini yansıttığı anlaşılmış; %12’si (59 adet) ise tanımlanan dört kategori (altyapı yıkımı, üstyapı tahribatı, mali kayıp, kamu düzeni) bağlantısıyla milli güvenlik riskleriyle ilişkilendirilmiştir. Buna göre incelenen belgeler özelinde, Türkiye’de deprem yönetim süreçlerinin milli güvenlikle doğrudan ve sistematik bir şekilde ilişkilendirilmediği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu durum, Türkiye’nin doğal afetlere karşı sürdürülebilir ve kapsamlı bir milli güvenlik stratejisi geliştirmesini sınırlandırmaktadır. Buna göre, doğal afetlerin yapısal düzeydeki yıkıcı etkilerinin varoluşsal bir risk olarak milli güvenlik perspektifinden algılanmasının önemi açıklanmıştır. Ayrıca Bütünleşik Afet Yönetimi (BAY) sisteminin kurgusu eleştirilmiş, modelin merkezine milli güvenlik yaklaşımının alınarak hiyerarşik bir düzende yeniden tasarlanmasına vurgu yapılmıştır.