Η διαμάχη Karl Marx και Pierre-Joseph Proudhon, για την ιστορικότητα της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας

Η διατριβή αναφέρεται στην αντιπαράθεση του Marx με τον Proudhon, όπως αυτή εκδηλώθηκε με τη δημοσίευση από τον πρώτο, της Αθλιότητας της φιλοσοφίας (=Misère de la philosophie. Réponse à la philosophie de la misère de M.Proudhon,1847), ως απάντηση στο Σύστημα των αντιφάσεων της πολιτικής οικονομίας (=Système des Contradictions Economiques ou Philosophie de la Misère,1846), του δεύτερου. Η έρευνα επιχειρεί να αναδείξει τους τρόπους με τους οποίους ο Μarx θεματοποιεί, απέναντι στις επεξεργασίες του Proudhon, την ιστορικότητα της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, τον ειδικό τρόπο δηλαδή με τον οποίο η κοινωνία αυτή παράγει και κατανοεί τον εαυτό της. Συναφής με την ιστορικότητα, είναι η έννοια της κοινωνικής σχέσης, ως του ιδιαίτερου τύπου κοινωνικού δεσμού, δια του οποίου συγκροτούνται τα κοινωνικά υποκείμενα και ορίζεται το πεδίο, εντός του οποίου αναπτύσσεται η δράση τους. Η διατριβή χωρίζεται σε δύο μέρη, το καθένα από τα οποία αποτελείται από δύο κεφάλαια. Το πρώτο μέρος αφιερώνεται στην ανασύνθεση της θεώρησης της κοινωνίας στα έργα των δύο συγγραφέων, τα οποία προηγήθηκαν της διαμάχης(1840-1845), με άξονα τις έννοιες της ιδιοκτησίας και της εργασίας, ώστε να γίνουν διακριτές οι αποκλίσεις και οι συγκλίσεις τους. Στο δεύτερο μέρος, που είναι αφιερωμένο στην αντιπαράθεση των δύο συγγραφέων, αναλύονται διεξοδικά τα έργα που αποτέλεσαν το σώμα της διαμάχης. Αναπτύσσεται, πρώτα, η διαπραγμάτευση της ιδιοκτησίας ως μέρους του συστήματος των οικονομικών κατηγοριών, το οποίο ο Proudhon επιχειρεί να συγκροτήσει. Η ανάπτυξη του συστήματος, που συνιστά παραγωγή θετικής επιστημονικής γνώσης για την κοινωνία, υποδεικνύει τον σταθερό καθορισμό της αξίας ως προϋπόθεση για την εμπέδωση της ισότητας, καθώς και τις κατάλληλες δράσεις που πρέπει να αναπτυχθούν από τα υποκείμενα της οικονομικής ζωής. Αναπτύσσεται, στη συνέχεια, η κριτική του Marx στη θεωρία της αξίας του Proudhon, καθώς και στη μέθοδο συγκρότησης των κατηγοριών του. Αναδεικνύεται, έτσι, η ιδιαιτερότητα του μαρξικού παραδείγματος, το οποίο τεκμηριώνει τον ιστορικό χαρακτήρα των οικονομικών κατηγοριών δια της ιστορικότητας της κοινωνίας την οποία αναλύει, αναγνωρίζοντας διακριτούς ρόλους στην επιστημονική γνώση και στην κοινωνική δράση. Η διατριβή υποστηρίζει τη θέση ότι τα δύο γνωστικά εγχειρήματα συνομιλούν χάρη στον πολιτικό τους χαρακτήρα, αλλά εκκινούν από διαφορετικές επιστημολογικές αφετηρίες και εγγράφονται σε διακριτά παραδείγματα επιστημονικής γνώσης.