AFGANİSTANDA ENTELLEKTÜRL BİR ŞAHSİYET MİR GULAM MUHAMMED ĞUBAR VE AFGANİSTAN DER MESİR-İ TARİH ADLI ESERİNİN MUHTEVASINA DAİR BİR DEĞERLENDİRME

Bu çalışma 1919 sonrası modern Afganistan’ın “Afgan” kimliği altında oluşturmak istediği ulus devlet projesine tarihî olaylar üzerinden katkı sağlayan entellektüel şahsiyetlerden biri olan Mir Gulam Muhammed Ğubar’ın siyasi hayatı ile birlikte Afganistan Der Mesir-i Tarih (Tarih Yolunda Afganistan) adlı eserinin muhtevasını inceleyerek, bu kitabın Afganistan tarihi çalışmasındaki önemini ve Türk tarihine dair yapılacak araştırmalara katkılar dikkate alınarak değerlendirilmelerini konu edinmiştir. Bu doğrultuda onun siyasi hayatı ve eserinin muhtevası ayrı ayrı başlıklar halinde ele alınmıştır. Asya kıtasında stratejik bir konuma sahip olan Afganistan, tarihin ilk dönemlerinden günümüze kadar pek çok farklı medeniyetin kurulduğu bir noktadır. Bu bölge pek çok Türk devletinin kurulduğu coğrafya olmasının yanı sıra gerek Hindistan ve Ortadoğu’ya gerekse de Türkistan coğrafyasının farklı noktalarında siyasi, askeri ve ticari geçiş güzergâhı olması hasebiyle önem arz etmektedir. Bu açıdan hazırlanan çalışmada Türk tarihinin yoğun olarak etkileşimde bulunduğu bu noktaya dair önemli eserler kaleme alan Mir Gulam Muhammed Ğubar ve onun Afganistan Der Mesir-i Tarih adlı eserine dair de çalışma sahasını teşkil eden diğer eserlerdeki ifadeler büyük oranda irdelenmiştir. Bu çalışmanın amacı ülkemizde üzerinde pek çok devletin kurulmuş olduğu Afganistan’daki tarihsel sürece ve de Türk tarihinin bu coğrafyadaki siyasi hâkimiyet dönemlerine dair bu denli hacimli bir çalışmanın bulunmaması ile birlikte modern Afganistan’daki ulus devlet inşasının önemli mimarlarından biri olan Mir Gulam Muhammed Ğubar’ın entellekütel rolünü ortaya koymaktır. Bu açıdan hazırlanan çalışmada dönemin müellif ve çağdaş kaynaklarının verdiği bilgiler ışığındaki veriler ortaya koyularak incelenmiştir. Mir Gulam Muhammed Ğubar gerek siyasi hayatındaki faaliyetleri ve gerekse de yetiştiği ailenin konumu hasebiyle önemli bir şahsiyettir. Bu çalışmada Afganistan Der Mesir-i Tarih adlı eserinin H.1394 Kâbil’de İntişarat-ı Serur Sadat tarafından iki cildin tek kitap halinde yapılan baskısı kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemi doküman deseni araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmanın sonuç bölümünde ise araştırmacılara elde edilen sonuçlar bağlamında değerlendirmede bulunulmuştur.