Tarihin Edebiyata Yansıması: Şebinkarahisarlı Abdî Bey’in Rûs-nâmesi

Şairler, mensubu olduğu toplumun tarihsel gerçeklerini kendi bakış açılarıyla edebî formda işleyerek okuyucu üzerinde önemli bir etkiye sahip olmuştur. Bu durum ise ancak sözün gücüyle açıklanabilir. Tarihî olay veya olguların ele alınması, Türk edebiyatının kronolojik seyrine bağlı olarak değişkenlik gösterse de tarihî hakikatler, klasik Türk şiirine de konu olmuştur. Özellikle 19. yüzyıl, dünya tarihinde yaşanan gelişmeler neticesinde realizmin, klasik Türk şiirinde varlık alanını genişlettiği bir dönemdir. Tahayyülden tefekküre geçişin baş gösterdiği bu süreçte Osmanlı Devleti’nin üst üste kaybettiği savaşları ve yaşadığı içsel mücadeleleri söz konusu eden şairlerden biri Şebinkarahisarlı Abdî Bey’dir. 1884 yılında vefat eden Abdî Bey, Osmanlı’yı yıkıma götürecek olan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ve buna zemin hazırlayan olaylara şahit olmuş bir şairdir. 130 varaktan oluşan Türkçe divanının 50b-57b varakları arasında, şairin Osmanlı-Rus tarihine dair yorumlarını ihtiva eden Rûs-nâme bulunur. 24 bentten meydana gelen Rûs-nâme, terkibibent nazım şekliyle kaleme alınmıştır. Söz konusu manzumede tarihî olaylar, Türk ve Müslüman olma bilinciyle işlenerek Ruslar eleştirilmiştir. Bu terkibibentten hareketle çalışmada, Osmanlı-Rus ilişkilerine dair nelerin söz konusu edildiği saptanmış, bunlar hakkında tarih kitaplarından faydalanılarak bilgiler verilmiş ve en son Abdî Bey’in, tarihi nasıl veya hangi açıdan işlediği irdelenmiştir.